Sözlük

Bariatrik, obezitenin tıbbi tedavisiyle ilgili anlamına gelen bir sıfattır; bariatrik cerrahi ve bariatrik endoskopi gibi tamlamalarda kilo kaybını amaçlayan işlemleri niteler.

Bariatrik endoskopi, obezite tedavisi için midenin ve ince bağırsağın içinden, ağız yoluyla ve kesi yapılmadan uygulanan endoskopik işlemlerin ortak adıdır.

Bazal metabolizma hızı, vücudun tam dinlenme hâlinde solunum, dolaşım ve ısı üretimi gibi temel işlevleri sürdürmek için harcadığı günlük enerjidir; günlük harcamanın en büyük kalemidir.

Bel çevresi, karın bölgesindeki yağlanmayı gösteren ve mezurayla ölçülen basit bir değerdir; VKİ'si aynı olan iki kişiden hangisinin metabolik riskinin daha yüksek olduğunu ayırt etmeye yardım eder.

Bel-kalça oranı, bel çevresinin kalça çevresine bölünmesiyle bulunan ve yağın vücutta nerede toplandığını gösteren bir ölçüdür.

Endoskopi, ucunda ışık kaynağı ve kamera bulunan esnek bir tüple organların içinin görüntülendiği işlemdir; zayıflama tedavisinde hem mideyi incelemek hem de bazı yöntemleri kesi yapmadan uygulamak için kullanılır.

Enerji açığı, bir günde alınan enerjinin harcanan enerjiden az olmasıdır; kilo kaybı ancak bu açıkla gerçekleşir, yöntemler açığı farklı yollardan kurar.

Fazla kilo kaybı yüzdesi (%EWL), verilen kilonun, kişinin ideal kabul edilen kilosunun üzerindeki fazlalığa oranıdır; çoğu çalışmada ideal kilo olarak VKİ 25'e karşılık gelen ağırlık alınır.

Gastroplasti, midenin hacmini dikiş ya da zımba yardımıyla küçültüp biçimini değiştiren işlemlerin genel adıdır; ameliyatsız tedavide en çok endoskopik sleeve gastroplasti (ESG) için kullanılır.

Ghrelin, büyük bölümü mideden salgılanan ve açlık hissini artıran bir hormondur; kandaki düzeyi öğün saatinden önce yükselir, yemekten sonra düşer.

GLP-1 (glukagon benzeri peptit-1), yemekten sonra bağırsaktaki hücrelerden salgılanan; insülin salgısını artırıp glukagonu baskılayan, mide boşalmasını yavaşlatan ve besin alımını azaltan bir hormondur.

Hiatal herni, karın boşluğundaki bir organın, çoğunlukla midenin üst kısmının, diyaframdaki yemek borusu açıklığından göğüs boşluğuna kaymasıdır; halk arasında mide fıtığı denir.

Hiperinsülinemi, kandaki insülin düzeyinin, o andaki kan şekerine göre beklenenden yüksek olmasıdır; çoğunlukla insülin direncine eşlik eder.

HOMA-IR, açlık kan şekeri ile açlık insülini değerlerinden hesaplanan ve insülin direncinin derecesini kabaca tahmin eden bir göstergedir.

İnsülin direnci, kas, karaciğer ve yağ dokusunun insülin hormonuna beklenenden zayıf yanıt vermesidir; pankreas kan şekerini dengede tutabilmek için insülin üretimini artırır.

İntragastrik balon, mideye yerleştirilip sıvı ya da hava ile şişirilen, midede yer kaplayarak tokluk hissini artıran ve süresi dolunca çıkarılan ya da kendiliğinden boşalıp atılan geçici bir obezite tedavisi aracıdır.

Komorbidite, bir hastalığa eşlik eden ve çoğu zaman onunla bağlantılı olan ek hastalıktır; obezitede tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve uyku apnesi bunlara örnektir.

Kontrendikasyon, bir tedavinin ya da işlemin belirli bir kişide uygulanmamasını gerektiren durumdur; kesin (mutlak) ve göreli olmak üzere ikiye ayrılır.

Leptin, yağ hücrelerinin salgıladığı ve beyne vücuttaki enerji deposunun büyüklüğünü bildiren bir hormondur; enerji dengesinin uzun vadeli düzenlenmesinde rol alır.

Makro besinler, vücudun enerji aldığı ve büyük miktarda gereksinim duyduğu üç besin grubudur: karbonhidrat, yağ ve protein.

Metabolik sendrom, kalp-damar hastalığı ve tip 2 diyabet riskini artıran beş ölçütten (geniş bel, yüksek trigliserit, düşük HDL kolesterol, yüksek tansiyon, yüksek açlık kan şekeri) en az üçünün aynı kişide bulunmasıdır.

Mide boşalma hızı, yenen besinin mideden ince bağırsağa geçme hızıdır; yavaşladığında tokluk hissi uzar.

Morbid obezite, vücut kitle indeksinin 40 kg/m² ve üzerinde olduğu en ileri obezite basamağı için kullanılan eski bir addır; bugün daha çok üçüncü derece obezite denir.

Obezite derecesi, obezitenin VKİ'ye göre birinci, ikinci ya da üçüncü derece diye sınıflanmasıdır; kişinin sağlık durumunu gösteren evreleme sistemlerinden farklıdır.

Peptik ülser, mide ya da onikiparmak bağırsağının iç yüzeyinde asit ve sindirim enzimlerinin etkisiyle oluşan yaradır; başlıca nedenleri Helicobacter pylori enfeksiyonu ve ağrı kesici (NSAİİ) kullanımıdır.

Perforasyon, mide, yemek borusu ya da bağırsak gibi bir organın duvarının tüm katlarını geçen bir delik oluşmasıdır; acil tedavi gerektiren ciddi bir durumdur.

Reflü, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır; yakınmaya ya da yemek borusunda hasara yol açtığında gastroözofageal reflü hastalığı adını alır.

Sarkopeni, kas gücünün ve kas kütlesinin azalmasıyla belirginleşen bir kas hastalığıdır; yaşla sıklaşır ama daha genç yaşlarda da görülebilir.

Sedasyon, bir işlem sırasında kaygıyı ve rahatsızlığı azaltmak için damar yoluyla verilen ilaçlarla bilincin kontrollü biçimde baskılanmasıdır; derinliği hafiften derine uzanır ve genel anesteziden ayrı bir basamaktır.

Tokluk hissi, yemek yedikten sonra açlığın bastırıldığı ve bir sonraki öğüne kadar süren doygunluk durumudur; yemeği sonlandıran doyma duygusundan ayrı ele alınır.

Toplam kilo kaybı yüzdesi (%TWL), verilen kilonun başlangıç kilosuna oranıdır; obezite tedavisi çalışmalarında sonuçları karşılaştırmanın en yalın ölçüsüdür.

Visseral yağ, karın boşluğunda iç organların çevresinde biriken yağ dokusudur; deri altı yağından farklı olarak kalp-damar ve metabolik hastalık riskiyle yakından ilişkilidir.

Vücut kitle indeksi (VKİ), kilogram cinsinden ağırlığın metre cinsinden boyun karesine bölünmesiyle bulunan ve yetişkinde normal kilo, fazla kilo ve obezite derecelerini ayırmak için kullanılan bir tarama ölçüsüdür.

Yağsız kütle, vücut ağırlığından yağ dokusu çıkarıldığında kalan kısımdır; kas, kemik, organlar ve vücut suyunu kapsar, bu yüzden kas kütlesiyle aynı şey değildir.