Endoskopik sleeve gastroplasti (endoskopik tüp mide)
Son güncelleme:
Bir bakışta
Endoskopik sleeve gastroplasti (ESG), ağızdan ilerletilen bir endoskopla midenin iç yüzeyine dikişler atılarak midenin tüp biçiminde daraltıldığı, karın duvarında kesi yapılmayan bir obezite tedavisidir. Mideden doku çıkarılmaz; daralan mide daha az yemekle tokluk hissi verir ve daha yavaş boşalır.
Nasıl uygulanır
İşlemden önce muayene, tahliller ve bir tanısal endoskopi ile mide yapısı değerlendirilir. Mide ya da yemek borusu hastalıkları, büyük mide fıtığı gibi durumlar işlemi uygun olmaktan çıkarabilir.
İşlem genel anestezi altında yapılır. Ucuna dikiş sistemi takılmış bir endoskop ağızdan mideye ilerletilir; midenin büyük kıvrımı boyunca iç yüzeye tam kat dikişler atılarak mide akordeon gibi katlanır ve tüp biçiminde daraltılır. Mideden doku çıkarılmaz, karın duvarında kesi yapılmaz.
Çoğu kişi aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilir. İlk günlerde bulantı, karın ağrısı ve kramplar görülebilir; beslenme birkaç hafta boyunca sıvıdan katıya doğru adım adım ilerler.
ESG tek başına bir tedavi değildir. Randomize çalışmada da yöntem, yapılandırılmış bir beslenme ve yaşam tarzı programıyla birlikte uygulanmıştır; sonucun korunması bu programın sürmesine bağlıdır.
Kimler için uygun?
Uygun olabileceği durumlar
- Vücut kitle indeksi 30–40 aralığında olan ve yaşam tarzı değişikliğiyle yeterli kilo veremeyen yetişkinler (randomize çalışmanın katılımcı grubu)
- Cerrahiye uygun olmayan ya da cerrahi istemeyen kişiler
- Tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ya da yağlı karaciğer gibi kiloyla ilişkili sorunları olan ve hekimi tarafından uygun bulunan kişiler
- Uzun süreli beslenme ve kontrol programına katılmayı kabul eden kişiler
Uygun olmadığı ya da hekime danışılması gereken durumlar
- Daha önce mide ameliyatı geçirmiş olmak (dikiş planı değişir; ayrı değerlendirme gerekir)
- Büyük mide fıtığı, aktif ülser ya da mide ve yemek borusunda kanama yapabilecek hastalıklar
- Gebelik ya da yakın dönemde gebelik planı
- Genel anestezi riskini belirgin artıran ağır kalp ya da akciğer hastalığı
- Pıhtılaşma bozukluğu ya da bırakılamayan kan sulandırıcı tedavi
- Tedavi edilmemiş yeme bozukluğu, alkol ya da madde kullanım sorunu
Uygunluk kararı muayene ve tetkiklerle hekiminiz tarafından verilir.
Hafta hafta süreç
-
Değerlendirme
Muayene, tahliller, tanısal endoskopi ve beslenme değerlendirmesi. Beklentiler ve sonraki program bu aşamada konuşulur.
-
İşlem günü
Genel anestezi altında endoskopik dikiş; ardından kısa gözlem, ağrı ve bulantı kontrolü.
-
İlk hafta: sıvı dönem
Berrak sıvılar ve protein içecekleri; gün boyuna yayılmış küçük yudumlar.
-
2–3. haftalar: püre dönemi
Pürelenmiş ve yumuşak besinlere geçiş. Dikişlerin iyileşmesi için sert ve katı besinlerden kaçınılır.
-
4–6. haftalar: yumuşak katı
Yumuşak katı besinler ve öğün düzeninin kurulması; fiziksel aktivite hekim önerisiyle artırılır.
-
İlk yıl
Diyetisyen ve hekim kontrolleriyle kilo, beslenme ve eşlik eden hastalıklar izlenir.
-
Sonraki yıllar
Kontroller seyrekleşse de sürer; kilo geri alımı fark edilirse erken değerlendirme yapılır.
İşlemden önce hazırlık
Değerlendirme sürecinde tanısal endoskopi, kan tahlilleri ve anestezi değerlendirmesi yapılır. Kullandığınız ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları ve takviyeler işlem öncesinde gözden geçirilir; bazılarına ara verilmesi gerekebilir. Sigara iyileşmeyi olumsuz etkileyebileceği için bırakmak konusunda destek istemek iyi bir adımdır.
İşlemden sonraki sıvı ve püre dönemine hazırlık da önemlidir. Evde protein içecekleri, süzülmüş çorbalar ve kolay hazırlanan püreler bulundurmak ilk haftaları kolaylaştırır. İşten ne kadar izin alacağınızı ve sizi kimin takip edeceğini önceden planlamak, iyileşme dönemini daha sakin geçirmenizi sağlar.
Çalışmalar ne gösteriyor?
ESG'nin yaşam tarzı programına eklendiğinde ne değiştirdiğini ölçen çok merkezli randomize bir çalışmada (MERIT; vücut kitle indeksi 30–40 olan 209 yetişkin), 52. haftada toplam vücut ağırlığındaki ortalama azalma ESG grubunda %13,6, yalnız yaşam tarzı programı uygulanan grupta %0,8 olarak bildirilmiştir [1]. Eşlik eden metabolik hastalığı olan ESG katılımcılarının %80'inde bu hastalıklardan en az birinde iyileşme görülmüş; 104. haftada ESG katılımcılarının %68'i fazla kilolarının en az %25'ini kaybetmiş durumdaydı [1].
Tek merkezde yapılıp 5 yıl izlenen bir gözlem çalışmasında ortalama azalma 5. yılda toplam vücut ağırlığının %15,9'u olarak bildirilmiştir [2]. Bu çalışmada tüm işlemleri aynı hekim yapmıştır ve 5. yıl izlemine ulaşan katılımcı sayısı sınırlıdır; sonuçların her merkeze genellenmesi temkin gerektirir.
Bu oranlar grup ortalamalarıdır, bir kişiye vaat edilemez. Her iki çalışmada da yöntemin beslenme ve yaşam tarzı programıyla birlikte uygulandığını unutmamak gerekir.
Cerrahi tüp mideden farkı
Cerrahi tüp midede (laparoskopik sleeve gastrektomi) midenin büyük bölümü karın duvarındaki küçük kesilerden çıkarılır. ESG'de ise mideden doku çıkarılmaz; mide içeriden dikilerek daraltılır ve karında kesi olmaz. Bu fark iyileşme süresine ve risklere yansır. Öte yandan çalışmalarda cerrahi yöntemlerle bildirilen ortalama kilo kaybı genellikle daha yüksektir. Hangi seçeneğin sizin için uygun olduğunu vücut kitle indeksiniz, eşlik eden hastalıklarınız ve beklentileriniz belirler; seçenekleri yan yana görmek için karşılaştırmalar bölümüne bakabilirsiniz.
Beslenme evreleri
Dikişlerin iyileşmesi için beslenme birkaç hafta boyunca aşamalı ilerler. Aşağıdaki sıra genel bir çerçevedir; geçiş zamanlarını ekibiniz belirler.
| Evre | Örnekler | Dikkat |
|---|---|---|
| Sıvı | Berrak sıvılar, şekersiz içecekler, protein içecekleri | Günü küçük yudumlara bölmek; susuz kalmamak |
| Tam sıvı ve püre | Süt ürünleri, süzülmüş çorbalar, pürelenmiş sebze ve baklagiller | Protein hedefini tutturmak iyileşmeyi destekler |
| Yumuşak katı | Yumurta, balık, köfte kıvamında etler, pişmiş sebzeler | Kuru ve lifli etler ile kabuklu yemişler bu dönemde zorlayabilir |
| Uzun dönem | Küçük porsiyonlu, dengeli öğünler | Sıvıyı öğünle birlikte değil, öğün aralarında almak |
Sık ve seyrek yan etkiler
Sık görülenler
İşlemden sonraki ilk günlerde bulantı, kusma, karın ağrısı ve kramplar sık görülür; çoğunlukla ilaçlarla kontrol altına alınır ve günler içinde azalır. Bazı kişilerde reflü şikâyeti ortaya çıkabilir ya da artabilir.
Seyrek ama ciddi olanlar
Randomize çalışmada ESG ile ilişkili ciddi yan etkiler katılımcıların %2'sinde görülmüş; ölüm, yoğun bakım ya da cerrahi gerektiren bir durum yaşanmamıştır [1]. Bildirilen ciddi durumlar arasında mide çevresinde sıvı toplanması ya da apse, kanama ve dikiş hattından sızıntı sayılabilir.
Ateş, giderek artan karın ağrısı, göğüs ağrısı, kanlı kusma ya da nefes darlığı fark ederseniz beklemeden hekiminize ya da acil servise başvurun.
ESG sonrası günlük yaşam
- Hareket: ilk günlerden itibaren kısa yürüyüşler önerilir; ağır kaldırma ve yoğun egzersiz için hekiminizin onayını bekleyin.
- İlaçlar: tablet ilaçların bir süre ezilerek ya da sıvı biçimde alınması gerekebilir; bunu ekibinize sorun.
- Alkol: alkol hem mideyi tahriş eder hem de boş enerji sağlar; iyileşme döneminde ve sonrasında sınırlamak gerekir.
- Kontroller: kendinizi iyi hissetseniz de kontrol randevularını atlamayın; erken fark edilen sorunlar daha kolay çözülür.
Kiloyu uzun vadede korumak
Daralan mide daha az yemekle doymayı kolaylaştırır; ancak zamanla mide bir miktar genişleyebilir ve eski yeme alışkanlıkları geri dönebilir. Kalıcılığı belirleyen, ilk yılda kurulan düzenin sürdürülmesidir:
- Öğün atlamadan, küçük porsiyonlarla ve yavaş yemek,
- Her öğünde bir protein kaynağı bulundurmak,
- Şekerli ve yüksek enerjili içeceklerden uzak durmak,
- Düzenli fiziksel aktiviteyi ve kontrol randevularını sürdürmek.
Beslenme programının nasıl kurulduğunu tıbbi beslenme tedavisi sayfasında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz. Geri dönüşlü ve geçici bir seçenek için mide balonu, ilaçla yapılan tedavi için GLP-1 ilaç tedavisi sayfalarına göz atın; kendi durumunuza göre değerlendirme için kimler için bölümüne bakabilirsiniz.
Kilo yeterince azalmazsa ya da geri alınırsa
ESG'den sonra beklenen kilo kaybı olmazsa ya da zamanla kilo geri alınırsa önce beslenme düzeni, fiziksel aktivite ve kiloyu artırabilecek tıbbi nedenler gözden geçirilir. Mide yeniden genişlemişse dikişlerin yenilenmesi (revizyon) gündeme gelebilir. Bazı kişilerde ilaç tedavisi eklenebilir; vücut kitle indeksi ve eşlik eden hastalıklar gerektiriyorsa cerrahi seçenekler de konuşulur. ESG'nin mideden doku çıkarmaması, ileride başka bir yönteme geçişin önünü kapatmaz.
Merkez ve ekip seçerken
ESG teknik beceri gerektiren bir işlemdir; ekibin deneyimi hem sonucu hem de yan etki riskini etkiler. Ekibin bu işlemi ne kadar süredir uyguladığını, olası bir komplikasyonun nasıl yönetildiğini, işlem sonrasında beslenme desteğinin kimin tarafından verildiğini ve takip programının nasıl işlediğini sormak, karar verirken size yardımcı olur.
Sık yapılan hatalar
- Sıvı ve püre evrelerini kısa kesip erken katı besine geçmek,
- Protein hedefini tutturamamak ve bunun ardından gelen yorgunluğu önemsememek,
- Öğünlerle birlikte bol sıvı içip küçülmüş mideyi hızla doldurmak,
- İlk aylardaki hızlı değişimden sonra kontrolleri seyreltmek,
- Yavaş yeme ve porsiyon kontrolünü birkaç ay sonra bırakmak.
Dikişlerin iyileştiği ilk haftalar ve alışkanlıkların oturduğu ilk yıl, sonucun büyük bölümünü belirler. Bu dönemde ekibinizle sık iletişimde kalmak, küçük sorunların büyümeden çözülmesini sağlar ve uzun vadeli kilo korumanın zeminini hazırlar.
Hekiminize sorabileceğiniz sorular
- Midemin yapısı ve sağlık durumum ESG için uygun mu?
- İşlemi yapacak ekip bu yöntemi ne kadar süredir uyguluyor?
- Taburcu olduktan sonra hangi belirtilerde size ulaşmalıyım?
- Beslenme evrelerinde beni kim takip edecek?
- İleride kilo geri alırsam hangi seçenekler var?
- Reflüm varsa bu işlem onu nasıl etkiler?
Sık sorulan sorular
Endoskopik tüp mide ile cerrahi tüp mide arasındaki fark nedir?
Cerrahi tüp midede midenin büyük bölümü çıkarılır. ESG’de mideden doku çıkarılmaz; mide, ağızdan girilen endoskopla içeriden dikilerek daraltılır ve karında kesi olmaz. Cerrahide ortalama kilo kaybı genellikle daha fazladır, ESG’de iyileşme süresi daha kısadır. Seçim vücut kitle indeksi ve eşlik eden hastalıklara göre hekimle yapılır.
ESG sonrası mide eski hâline döner mi?
Dikişler uzun süreli olacak biçimde atılır; ancak zamanla bazı dikişlerin gevşemesi ve midenin kısmen genişlemesi mümkündür. Bu nedenle beslenme düzeni ve kontroller uzun süre önemini korur. Gerekirse işlem yenilenebilir ya da başka bir yönteme geçilebilir.
ESG etkisini kaç yıl korur?
Uzun dönem verileri henüz sınırlıdır. Tek merkezli bir çalışmada 5. yılda ortalama azalma toplam vücut ağırlığının %15,9’u olarak bildirilmiştir. Sonucun korunmasında beslenme ve kontrol programına devam etmek belirleyicidir.
ESG sonrasında ağrı olur mu?
İşlem genel anestezi altında yapılır. Sonrasındaki ilk günlerde karın ağrısı ve kramplar sık görülür ve ağrı kesicilerle kontrol altına alınır. Ağrının giderek artması ise hekime hemen bildirilmesi gereken bir belirtidir.
ESG sonrası işe ne zaman dönülür?
Masa başı işlerde çoğu kişi ilk haftanın sonuna doğru işine dönebilir; beden gücü gerektiren işlerde bu süre uzayabilir. Dönüş zamanını, iyileşmenizi izleyen hekiminiz belirler.
ESG’den sonra kilo geri alınırsa ne yapılır?
Önce beslenme düzeni, fiziksel aktivite ve kiloyu artırabilecek tıbbi nedenler gözden geçirilir. Ekip gerekli görürse ilaç tedavisi, dikişlerin yenilenmesi ya da cerrahi seçenekler konuşulabilir.
ESG kaç saat sürer?
Süre midenin yapısına ve atılan dikiş sayısına göre değişir; işlem genel anestezi altında ve çoğunlukla birkaç saat içinde tamamlanır. Kişi aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilir. Size özel süreyi işlemi yapacak ekip söyler.
ESG’den önce kilo vermem gerekir mi?
Zorunlu değildir; ancak bazı merkezler işlem öncesinde beslenme düzenini oturtmayı ve kısa bir hazırlık dönemini önerir. Bu dönem, işlem sonrasındaki sıvı ve püre evrelerine uyumu da kolaylaştırır.
ESG reflüyü artırır mı?
Bazı kişilerde işlemden sonra reflü şikâyeti ortaya çıkabilir ya da artabilir; bazı kişilerde ise kilo kaybıyla birlikte azalabilir. Reflüsü olan kişilerde işlem öncesinde yemek borusu ve mide girişi ayrıntılı değerlendirilir ve uygunluk buna göre belirlenir.
ESG sonrasında gebelik planlanabilir mi?
Hızlı kilo kaybı döneminde gebelik önerilmez. Beslenme yeterliliği ve kilonun dengelenmesi için gebelik planı, işlemi yapan ekip ve kadın doğum uzmanıyla birlikte zamanlanmalıdır.
ESG ile mide balonu arasındaki temel fark nedir?
Mide balonu midede geçici olarak yer kaplayan ve birkaç ay sonra çıkarılan bir cihazdır; ESG ise midenin iç yüzeyine atılan dikişlerle hacmini uzun süreli küçültür. Balonda sonuç, çıkarıldıktan sonraki alışkanlıklara; ESG’de ise dikişlerin korunmasına ve ilk yılda kurulan düzene bağlıdır.
ESG herkes için uygun mu?
Uygun değildir. Büyük mide fıtığı, aktif ülser, daha önceki mide ameliyatları ve genel anestezi riskini artıran ağır hastalıklar bu yöntemin uygun olmadığı durumlar arasındadır. Uygunluk tanısal endoskopi ve muayeneyle belirlenir.
Kaynaklar
- Abu Dayyeh BK, ve ark. Endoscopic sleeve gastroplasty for treatment of class 1 and 2 obesity (MERIT): a prospective, multicentre, randomised trial. Lancet. 2022;400(10350):441–451. PubMed 35908555
- Sharaiha RZ, ve ark. Five-Year Outcomes of Endoscopic Sleeve Gastroplasty for the Treatment of Obesity. Clin Gastroenterol Hepatol. 2021;19(5):1051–1057. PubMed 33011292