Ameliyata uygun olmayanlarda zayıflama yöntemleri
Ameliyat riskini artıran bir hastalığı olan ya da ameliyat istemeyen kişiler için ilaç tedavisi, endoskopik yöntemler ve yoğun yaşam tarzı programları seçeneklerdir. Hangisinin uygun olduğu, ameliyata engel olan nedene bağlıdır: anestezi riski endoskopik işlemleri de etkileyebilir, ilaçların ise kendine özgü kullanım koşulları vardır.
Son güncelleme:
Bu gruba özgü farklar
Ameliyat neden uygun olmayabilir?
Zayıflama ameliyatının uygun görülmemesinin nedenleri kişiden kişiye değişir. En sık karşılaşılanlar şunlardır:
- Genel anestezi riskini belirgin artıran ağır kalp ya da akciğer hastalığı,
- İleri karaciğer hastalığı ya da pıhtılaşma bozukluğu,
- Çok sayıda geçirilmiş karın ameliyatına bağlı yapışıklıklar,
- Belirgin kırılganlık: halsizlik, yavaş yürüme, güç kaybı ve sık düşme,
- Önce tedavi edilmesi gereken bir yeme bozukluğu ya da ruhsal hastalık,
- Kişinin ameliyatı istememesi.
Yüksek risk her zaman "ameliyat olamaz" demek değildir
2022 tarihli uluslararası kılavuz, obezite ameliyatı için bir üst yaş sınırı koymaz. İleri yaştaki kişilerin eşlik eden hastalıkları ve kırılganlıkları dikkatle değerlendirildikten sonra ameliyata aday olabileceğini, genel cerrahi açısından yüksek riskli sayılan ama dikkatle seçilmiş kişilerin de ameliyattan yarar görebileceğini belirtir [1]. Bu nedenle "ameliyata uygun değilsiniz" kararı, mümkünse obezite cerrahisinde deneyimli bir ekiple birlikte verilir.
Engel her yöntemi aynı biçimde etkilemez
Ameliyata engel olan durum, ameliyatsız yöntemlerin bir kısmını da etkileyebilir. Mide balonu çoğunlukla sedasyonla yerleştirilir; endoskopik tüp mide ve POSE ise genellikle genel anestezi gerektirir. Anestezi riski yüksek bir kişide bu yüzden sedasyon gerektirmeyen seçenekler (ilaç tedavisi, yutulabilir balon, yaşam tarzı programı) öne çıkabilir. Pıhtılaşma bozukluğu ya da ileri karaciğer hastalığında mideye işlem yapılan yöntemler ayrıca değerlendirilir.
Kılavuzun eşikleri
Aynı kılavuz VKİ'si 35 ve üzeri olanlara ameliyatı önerir; metabolik hastalıkla birlikte VKİ'si 30–34,9 olanlarda ameliyatın değerlendirilmesini ister [1]. Bu eşiklerin üzerinde olup ameliyat olamayan kişilerde ameliyatsız yöntemlerin amacı, olabildiğince fazla ve uzun süreli kilo kaybının yanında eşlik eden hastalıkları iyileştirmektir.
Yöntemlerin bu gruptaki durumu
| Yöntem | Ameliyata uygun olmayanlarda | Dikkat |
|---|---|---|
| İlaç tedavisi (GLP-1 grubu) | Anestezi gerektirmez; 68. haftada ortalama %14,9 kilo kaybı bildirilmiştir [2] | Kişisel ya da ailesel tiroid kanseri öyküsü, geçirilmiş pankreatit ve gebelik planı kararı etkiler; ilaç bırakılınca verilen kilonun önemli bölümü geri alınabilir [3] |
| Mide balonu | Sedasyonla yerleştirilir; balonun çıkarıldığı 6. ayda ortalama %10,2 [4] | Aktif ülser, büyük mide fıtığı ve yutma güçlüğü uygunluğu etkiler; kan sulandırıcılar işlem öncesinde düzenleme gerektirebilir |
| Yutulabilir balon | Endoskopi ve sedasyon gerektirmez; tedavi sonunda (4–6. ay) ortalama %12,8 [5] | Yutma güçlüğü ya da bağırsak tıkanıklığı öyküsü olanlarda uygulanmaz |
| Endoskopik tüp mide (ESG) | Kesi yok; 52. haftada ortalama %13,6 [6] | Genellikle genel anestezi gerektirir; anestezi riski yüksekse uygun olmayabilir |
| Beslenme ve davranış programı | İşlem içermez; yoğun programlarda 6 ayda ağırlığın yaklaşık %8'ine varan kayıp [7] | Her yöntemin temelidir; tek başına ya da öteki yöntemlerle birlikte uygulanır |
Ameliyat olamayanlar için ilk adım ne olmalı?
İlk adım, ameliyata engel olan durumun hangi yöntemleri de etkilediğini hekiminizle netleştirmektir. Ardından çoğu kişide beslenme ve davranış programı başlatılır; VKİ'ye ve eşlik eden hastalıklara göre ilaç tedavisi ya da endoskopik bir yöntem bu programa eklenir. Hangi VKİ aralığında hangi yöntemin çalışıldığı VKİ'ye göre yöntem seçimi sayfasında özetlenir.
Sonuç ne kadar kalıcı?
Ameliyatsız yöntemlerde kilonun korunması, yöntem bittikten sonra da süren beslenme ve hareket düzenine bağlıdır. Randomize balon çalışmasında 6. ayda %10,2 olan ortalama kayıp, 12. ayda %7,6'ya inmiştir [4]. İlaç çalışmasının uzatma döneminde ise ilaç bırakıldıktan bir yıl sonra verilen kilonun ortalama üçte ikisi geri alınmıştır [3]. Plan bu yüzden yöntemin sonrasını da kapsar.
Ameliyatı istemiyorsanız
Ameliyatı istememek de geçerli bir tercihtir. Bu durumda beklentiyi gerçekçi kurmak önemlidir: çalışmalarda ameliyatsız yöntemlerle bildirilen ortalama kilo kaybı, ameliyatla bildirilenden genellikle daha azdır. İki yolun etki, risk ve kalıcılık açısından karşılaştırması ameliyatsız yöntem mi, tüp mide mi sayfasındadır.
Değerlendirmeye neler götürülmeli?
Kullandığınız bütün ilaçların listesi, geçirilmiş ameliyat ve anestezi raporları, kalp ya da akciğer hastalığınıza ait son değerlendirmeler ve varsa endoskopi sonuçları, ekibin doğru yöntemi seçmesini kolaylaştırır. Ameliyatın neden uygun görülmediği yazılı olarak belirtildiyse bu belgeyi de yanınızda getirin.
Beslenmede dikkat edilecekler
- Kası korumak: kilo verirken her öğünde yeterli protein ve sağlık durumuna uygun hareket, kas kaybını sınırlar; hareketin türü ve yoğunluğu hekimle belirlenir.
- Kalp ve böbrek hastalığında: tuz ya da sıvı kısıtlaması varsa beslenme planı bu sınırlara göre yapılır; çok düşük kalorili listeler yalnız gözetim altında uygulanır.
- İlaç ayarı: diyabet ve tansiyon ilacı kullananlarda yenen miktar azaldıkça ilaçların gözden geçirilmesi gerekebilir.
- Endoskopik işlem sonrasında: sıvı, püre ve yumuşak besin evreleri ekibin belirlediği sürelerle izlenir; kusma sürerse sıvı kaybı açısından ekip aranır.
- Uzun dönem: düzenli tartılma, öğün düzeni ve hareket alışkanlığı, yöntem bittikten sonra kiloyu korumanın temelidir.
Beslenmenin genel çerçevesi tıbbi beslenme tedavisi sayfasında anlatılır. Planınızı hekiminizle birlikte yapın.
Kaynaklar
- Eisenberg D, ve ark. 2022 American Society of Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) and International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO): Indications for Metabolic and Bariatric Surgery. Obes Surg. 2023;33(1):3–14. PubMed 36336720
- Wilding JPH, ve ark. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989–1002. PubMed 33567185
- Wilding JPH, ve ark. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24(8):1553–1564. PubMed 35441470
- Courcoulas A, ve ark. Intragastric balloon as an adjunct to lifestyle intervention: a randomized controlled trial. Int J Obes (Lond). 2017;41(3):427–433. PubMed 28017964
- Vantanasiri K, ve ark. The Efficacy and Safety of a Procedureless Gastric Balloon for Weight Loss: a Systematic Review and Meta-Analysis. Obes Surg. 2020;30(9):3341–3346. PubMed 32266698
- Abu Dayyeh BK, ve ark. Endoscopic sleeve gastroplasty for treatment of class 1 and 2 obesity (MERIT): a prospective, multicentre, randomised trial. Lancet. 2022;400(10350):441–451. PubMed 35908555
- Wadden TA, ve ark. Lifestyle modification approaches for the treatment of obesity in adults. Am Psychol. 2020;75(2):235–251. PubMed 32052997