60 yaş üstünde zayıflama yöntemleri
İleri yaşta kilo vermenin amacı, kas ve kemik kaybını sınırlayarak hareket kabiliyetini ve sağlığı korumaktır. Obez yaşlı yetişkinlerde kilo yönetimi programına aerobik ve direnç egzersizi birlikte eklendiğinde fiziksel işlev en çok iyileşmiş, kas kaybı daha az olmuştur. Yöntem seçimi; eşlik eden hastalıklara, kullanılan ilaçlara ve anestezi riskine göre yapılır.
Son güncelleme:
Bu gruba özgü farklar
Yaşla birlikte neler değişir?
Yaş ilerledikçe kas kütlesi ve kemik yoğunluğu azalma eğilimindedir; kas kaybıyla yağ fazlalığının birlikte görüldüğü duruma sarkopenik obezite denir. Obezite ileri yaşta kırılganlığa yol açabilir; kilo verilirken kas ve kemik kaybının hızlanması ise bu kırılganlığı artırabilir [1]. Bu nedenle ileri yaşta başarı ölçüsü yalnız tartı değil, yürüme, merdiven çıkma ve günlük işleri yapabilme gibi işlevlerdir.
Egzersiz neden bu kadar önemli?
Obezitesi olan 160 yaşlı yetişkinin katıldığı randomize bir çalışmada, 6 aylık kilo yönetimi programına eklenen egzersiz gruplarında ağırlık %9 azalmıştır. Aerobik ve direnç egzersizini birlikte yapan grupta fiziksel performans en çok artmış (%21); yağsız kütle birlikte ve direnç egzersizi gruplarında daha az azalmış (%3 ve %2), yalnız aerobik egzersiz grubunda daha fazla azalmıştır (%5) [1].
Kemik sağlığı
Aynı çalışmada kalça kemik yoğunluğu, yalnız aerobik egzersiz yapan grupta %3 azalırken aerobik ve direnç egzersizini birlikte yapanlarda %1, yalnız direnç egzersizi yapanlarda %0,5 azalmıştır [1]. Kilo verirken kemik kaybını sınırlamak, düşme ve kırık riskinin arttığı ileri yaşta ayrıca önemlidir.
Ameliyatsız yöntemler karaciğer veya böbrek hastalarında güvenli mi?
Yanıt hastalığın türüne ve derecesine bağlıdır. Yağlı karaciğerde kilo kaybı genellikle yararlıdır; ileri karaciğer hastalığında ise mideye işlem yapılan yöntemler ve bazı ilaçlar ayrıca değerlendirilir. Böbrek hastalığında en önemli risk, kusma ya da ishale bağlı sıvı kaybının böbrek işlevlerini bozmasıdır; ilaç tedavisinde ve balon döneminde bu yüzden sıvı alımı ve böbrek değerleri yakından izlenir. Karar, ilgili uzmanlık alanıyla birlikte verilir.
Yaş tek başına belirleyici mi?
Uluslararası kılavuz, obezite ameliyatı için bir üst yaş sınırı olmadığını; kırılganlığın, bilişsel durumun, sigara kullanımının ve organ işlevlerinin önemli rol oynadığını belirtir. Kırılganlık, yaştan bağımsız olarak ameliyat sonrası komplikasyonlarla ilişkilidir [2]. Aynı yaklaşım ameliyatsız yöntemlerin seçiminde de yol göstericidir: karar takvim yaşına değil, kişinin genel sağlık durumuna göre verilir.
Yöntemlerin bu gruptaki durumu
| Yöntem | İleri yaşta durumu | Dikkat |
|---|---|---|
| Beslenme ve egzersiz programı | Aerobik ve direnç egzersiziyle birlikte uygulandığında fiziksel performans en çok artmıştır [1] | Egzersize bağlı kas-iskelet yaralanmaları bildirilmiştir; program kademeli artırılır [1] |
| İlaç tedavisi (GLP-1 grubu) | Obezitesi olan yetişkinlerde 68. haftada ortalama %14,9 kilo kaybı [3] | Sindirim yan etkileri ve sıvı kaybı ileri yaşta daha dikkatle izlenir; kas kaybını sınırlamak için protein ve egzersiz gerekir |
| Mide balonu | Sedasyonla yerleştirilen geçici bir destektir; çalışmada 6. ayda ortalama %10,2 kilo kaybı [4] | İlk günlerdeki kusma sıvı kaybı riskini artırır; kullanılan ilaçlar önceden gözden geçirilir |
| Endoskopik tüp mide (ESG) | Kesi yoktur; genellikle genel anestezi gerektirir | Anestezi riski ve eşlik eden hastalıklar belirleyicidir |
| Davranış değişikliği terapisi | İşlem ve ilaç içermez | Aile ve bakım verenlerin katılımı planı kolaylaştırır |
Çok sayıda ilaç kullanıyorsanız
İleri yaşta birden fazla ilaç kullanmak yaygındır. Kilo verildikçe tansiyon ve diyabet ilaçlarının ayarlanması gerekebilir; bazı yöntemler ilaçların emilimini de etkileyebilir. Bu nedenle zayıflama planı başlamadan önce bütün ilaçlarınızın listesini hekiminizle birlikte gözden geçirin.
Aile ve bakım verenler nasıl destek olabilir?
Alışveriş, yemek hazırlığı ve hareket programına birlikte katılmak, ileri yaşta planın sürdürülmesini kolaylaştırır. Hekim kontrollerine birlikte gitmek ilaç değişikliklerinin ve uyarı belirtilerinin takibini de kolaylaştırır.
Kilo kaybı ne zaman endişe vericidir?
İleri yaşta istemeden ve kısa sürede kilo kaybı bir hastalığın belirtisi olabilir ve hekime başvurmayı gerektirir. Planlı kilo kaybında da güç kaybı, yürümede zorlanma, baş dönmesi ya da düşme olursa bu durum ekibinize bildirilir ve program yeniden değerlendirilir.
Beslenmede dikkat edilecekler
- Protein: her öğünde yeterli protein kas kaybını sınırlar; böbrek hastalığı varsa miktar hekimle belirlenir.
- Öğün düzeni: iştahı az olanlarda küçük ama sık öğünler, protein ve enerji ihtiyacını karşılamayı kolaylaştırır.
- Sıvı: ileri yaşta susama hissi azalabilir; gün içine yayılmış düzenli sıvı alımı önemlidir.
- Kemik sağlığı: kalsiyum ve D vitamini ihtiyacı hekimle değerlendirilir.
- Çiğneme ve yutma: diş ya da protez sorunları beslenme kalitesini düşürebilir; yumuşak ama besleyici seçenekler planlanır.
- Yavaş ve kademeli kayıp: çok düşük kalorili diyetler kas kaybını ve düşme riskini artırabilir.
Yöntemi ve beslenme planını, sağlık öykünüzü bilen hekiminizle birlikte belirleyin.
Kaynaklar
- Villareal DT, ve ark. Aerobic or Resistance Exercise, or Both, in Dieting Obese Older Adults. N Engl J Med. 2017;376(20):1943–1955. PubMed 28514618
- Eisenberg D, ve ark. 2022 American Society of Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) and International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO): Indications for Metabolic and Bariatric Surgery. Obes Surg. 2023;33(1):3–14. PubMed 36336720
- Wilding JPH, ve ark. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989–1002. PubMed 33567185
- Courcoulas A, ve ark. Intragastric balloon as an adjunct to lifestyle intervention: a randomized controlled trial. Int J Obes (Lond). 2017;41(3):427–433. PubMed 28017964