Mide balonu
Son güncelleme:
Bir bakışta
Mide balonu, endoskopiyle mideye yerleştirilip sıvı ya da hava ile şişirilen, midede yer kaplayarak daha az yemekle tokluk hissi oluşturan geçici bir obezite tedavisidir. Balon birkaç ay sonra çıkarılır; elde edilen sonucun korunması, bu sürede kazanılan beslenme ve hareket alışkanlıklarına bağlıdır.
Nasıl uygulanır
İşlemden önce hekim muayenesi, kan tahlilleri ve gerekirse bir ön endoskopi ile midenin balon için uygun olup olmadığı değerlendirilir. İşlem günü birkaç saatlik açlık istenir.
Balon, sedasyon altında ağızdan ilerletilen ince bir kamera (endoskop) yardımıyla boş hâlde mideye yerleştirilir. Konumu kontrol edildikten sonra dışarıdan verilen steril sıvıyla ya da havayla şişirilir ve şişirme kanalı ayrılır. Karın duvarında kesi yapılmaz, dikiş atılmaz.
Çoğu kişi aynı gün ya da ertesi gün evine döner. İlk günlerde bulantı, kusma ve karın krampları sık görülür; bu dönem hekiminizin önerdiği ilaçlarla ve sıvı ağırlıklı beslenmeyle yönetilir.
Balon, planlanan sürenin sonunda yine endoskopiyle söndürülerek çıkarılır. Tedavinin asıl sınavı bundan sonra başlar: balon midede yer kaplarken kurulan yeme düzeni, balon çıktıktan sonra da sürdürülmelidir.
Kimler için uygun?
Uygun olabileceği durumlar
- Vücut kitle indeksi 30 ile 40 arasında olan ve yaşam tarzı değişikliğine rağmen yeterli kilo veremeyen yetişkinler (çalışmalarda en sık incelenen grup)
- Ameliyat istemeyen ya da ameliyata uygun olmayan, geçici ve geri dönüşlü bir seçenek arayan kişiler
- Başka bir tedavi öncesinde kilo vermesi gerektiği hekimi tarafından belirlenen kişiler
- Balon süresince ve sonrasında beslenme ve hareket programına düzenli katılmayı kabul eden kişiler
Uygun olmadığı ya da hekime danışılması gereken durumlar
- Daha önce mide ya da yemek borusu ameliyatı geçirmiş olmak
- Büyük mide fıtığı (hiatal herni), aktif mide ya da onikiparmak bağırsağı ülseri
- Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları ya da sindirim kanalında kanama riski taşıyan durumlar
- Gebelik, yakın dönemde gebelik planı ya da emzirme
- Kan sulandırıcı ilaçların düzenli kullanımı ya da pıhtılaşma bozukluğu
- Uzun süreli ağrı kesici ya da kortizon kullanımı
- Tedavi edilmemiş yeme bozukluğu, alkol ya da madde kullanım sorunu
Uygunluk kararı muayene ve tetkiklerle hekiminiz tarafından verilir.
Hafta hafta süreç
-
Değerlendirme (işlemden önce)
Muayene, tahliller ve gerekirse ön endoskopi. Beklentiler, olası yan etkiler ve balon çıktıktan sonraki plan bu aşamada konuşulur.
-
İşlem günü
Sedasyon altında yerleştirme ve şişirme; kısa bir gözlem süresinin ardından çoğunlukla aynı gün taburculuk.
-
İlk hafta: uyum dönemi
Bulantı, kusma ve kramplar en sık bu dönemde görülür. Beslenme sıvı ağırlıklıdır; yeterli su içmek ve önerilen ilaçları kullanmak önemlidir.
-
2–4. haftalar: geçiş
Püre kıvamından yumuşak katı besinlere kademeli geçilir. Küçük porsiyon ve yavaş yeme alışkanlığı bu dönemde kurulur.
-
Balonun midede kaldığı aylar
Diyetisyen ve hekim kontrolleriyle öğün düzeni, protein yeterliliği ve fiziksel aktivite hedefleri izlenir.
-
Balonun çıkarılması
Planlanan sürenin sonunda endoskopiyle söndürülüp çıkarılır. Balonu önerilen süreden uzun bırakmak doğru değildir.
-
Çıkarıldıktan sonraki aylar
Tokluk desteği ortadan kalktığı için kilo geri alımı riski artar; kontrollerin sürmesi sonucu korumanın anahtarıdır.
Balon türleri
Mide balonları iki temel özelliğe göre ayrılır: nasıl yerleştirildikleri ve neyle şişirildikleri. En yaygın olanlar endoskopiyle yerleştirilip sıvıyla şişirilen balonlardır; çalışmaların çoğu bu türle yapılmıştır. Havayla şişirilen balonlar daha hafiftir. Bir de endoskopi gerektirmeden kapsül biçiminde yutulan ve süresi dolunca kendiliğinden sönerek vücuttan atılan balonlar vardır; bunların uygulama ve takip süreci farklıdır.
Balonların midede kalma süreleri de türe göre değişir. Hangi türün uygun olduğu midenin yapısına, eşlik eden hastalıklara, hedefe ve uygulayan ekibin deneyimine göre belirlenir.
İşlemden önce hazırlık
Değerlendirme görüşmesinde kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri paylaşmanız gerekir; kan sulandırıcılar ve bazı ağrı kesiciler işlem öncesinde düzenleme gerektirebilir. Reflü, ülser ya da yutma güçlüğü gibi şikâyetleriniz varsa bunlar mutlaka konuşulmalıdır, çünkü balonun uygunluğunu doğrudan etkiler.
İşlemden önceki günlerde beslenme alışkanlıklarınızı gözden geçirmek, ilk haftalardaki sıvı ve püre döneminde işinizi kolaylaştırır. Evde yeterli su, şekersiz içecekler ve kolay hazırlanan püre seçeneklerinin bulunması ilk günlerin daha rahat geçmesini sağlar. İşlem günü sizi eve götürecek bir yakınınızın olması da önerilir.
Çalışmalar ne gösteriyor?
Dünya Sağlık Örgütü, vücut kitle indeksinin 30 ve üzerinde olmasını obezite olarak tanımlar [2]. Bu gruptaki yetişkinlerde yaşam tarzı programına eklenen balonun etkisini ölçen çok merkezli randomize bir çalışmada (vücut kitle indeksi 30–40 olan 255 yetişkin), balonun çıkarıldığı 6. ayda toplam vücut ağırlığındaki ortalama azalma balon grubunda %10,2, yalnız yaşam tarzı programı uygulanan grupta %3,3 olarak bildirilmiştir [1].
Aynı çalışmada fark 12. ayda da sürmüş, ancak balon grubundaki ortalama azalma %7,6'ya gerilemiştir [1]. Yani balon çıktıktan sonra verilen kilonun bir kısmı geri alınmıştır. Bu oranlar grup ortalamalarıdır; kişiden kişiye büyük farklar görülür ve bir kişiye vaat edilemez. Sonucu belirleyen en önemli etken, balon süresince ve sonrasında beslenme ve hareket programına devam edilmesidir.
Beslenme evreleri
Balon yerleştirildikten sonraki beslenme, midenin yeni duruma alışmasına göre adım adım ilerler. Aşağıdaki çizelge genel bir çerçevedir; evrelerin süresini hekiminiz ve diyetisyeniniz size göre belirler.
| Evre | Ne yenir? | Dikkat |
|---|---|---|
| Sıvı evre | Su, berrak çorba ve şekersiz içecekler; küçük yudumlarla | Sıvı almakta zorlanma ya da sürekli kusma hekime bildirilmelidir |
| Püre evresi | Pürelenmiş sebze, yoğurt, iyi pişmiş tahıl lapaları | Her öğüne bir protein kaynağı eklemek kas kaybını sınırlamaya yardımcı olur |
| Yumuşak katı evre | Haşlanmış ya da fırınlanmış yiyecekler, yumurta, yumuşak meyveler | Yavaş yemek, iyi çiğnemek; öğün sırasında çok sıvı içmemek |
| Uzun dönem düzen | Dengeli ve porsiyonu küçültülmüş normal öğünler | Gazlı içecekler ile çok yağlı, ağır yemekler şikâyetleri artırabilir |
Sık ve seyrek yan etkiler
Sık görülenler
Yan etkiler en çok ilk günlerde yoğunlaşır. Randomize çalışmada balon grubundaki katılımcıların çoğunda bulantı (%86,9), kusma (%75,6) ve karın ağrısı (%57,5) bildirilmiş; katılımcıların %18,8'inde balon, yan etki ya da kişinin isteği nedeniyle 6. aydan önce çıkarılmıştır [1]. Reflü ve hazımsızlık da görülebilir.
Seyrek ama ciddi olanlar
- Balonun sönmesi ve bağırsağa kayarak tıkanıklık yapması,
- Midede yara (ülser) ya da çok nadiren midenin delinmesi (perforasyon),
- Balonun kendiliğinden aşırı şişmesi ya da pankreas iltihabı (pankreatit),
- Sürekli kusmaya bağlı sıvı ve tuz kaybı.
Şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı, kanlı kusma, siyah renkli dışkı ya da gaz çıkaramama durumunda beklemeden hekiminize ya da acil servise başvurun.
Balonla günlük yaşam
Balon midedeyken çoğu kişi günlük işlerine devam eder. Bazı konular dikkat ister:
- Seyahat: uzun yolculuklarda sık aralıklarla sıvı almak ve ağır yemeklerden kaçınmak şikâyetleri azaltır.
- Spor: yürüyüş gibi hafif etkinliklere uyum döneminden sonra başlanabilir; yoğun egzersize geçiş zamanını hekiminiz belirler.
- İlaçlar: balon süresince yeni bir ilaca başlarken, özellikle ağrı kesicilerde, midenizde balon olduğunu hekime ve eczacıya söyleyin.
- Başka bir işlem: ameliyat, anestezi ya da endoskopi gereken her durumda midenizde balon olduğunu bildirin.
Balon çıktıktan sonra kiloyu korumak
Balon, iştahı ve porsiyonu dışarıdan sınırlayan bir destektir; çıkarıldığında bu destek biter. Çalışmadaki 6. ay ile 12. ay arasındaki fark, kazanılan alışkanlıklar sürdürülmediğinde kilonun bir bölümünün geri alınabildiğini gösteriyor [1]. Bu yüzden:
- Balon süresince kurulan öğün düzenini ve porsiyon ölçüsünü sürdürün,
- Her öğünde yeterli protein ve sebze bulundurun,
- Haftanın çoğu gününe yayılmış düzenli fiziksel aktiviteyi hedefleyin,
- Balon çıktıktan sonra da diyetisyen ve hekim kontrollerine devam edin.
Beslenme programının nasıl kurulduğunu tıbbi beslenme tedavisi sayfasında bulabilirsiniz. Bazı kişilerde hekim, balon sonrasında ilaç tedavisini de gündeme getirebilir.
Balon neyi yapar, neyi yapmaz?
Balon, midede yer kaplayarak daha az yemekle doymayı kolaylaştırır ve yeni bir yeme düzeni kurmak için zaman kazandırır. İştahı kalıcı olarak değiştirmez, metabolizmayı hızlandırmaz ve yeme alışkanlıklarının yerini tutmaz. Balon süresini bir öğrenme dönemi olarak düşünmek yararlıdır: bu dönemde porsiyonu, öğün sıklığını ve hangi besinlerin sizi tok tuttuğunu deneyerek öğrenirsiniz. Balon çıktıktan sonra bu bilgiyi kullanmak, sonucu belirleyen asıl adımdır.
Sık yapılan hatalar
- Balonu tek başına yeterli sanıp beslenme programını ertelemek,
- İlk haftalarda yeterli sıvı almamak; kusma sürerken susuz kalmak,
- Tokluk hissini aşmak için yemeği şekerli ve yüksek enerjili içeceklerle sürdürmek,
- Balon çıktıktan hemen sonra kontrolleri bırakmak,
- Planlanan çıkarma tarihini ertelemek.
Bu hataların ortak noktası, balonu bir sonuç değil bir araç olarak görmemektir. Balon süresini alışkanlık kazanma dönemi olarak planlamak, çıktıktan sonraki ayları da kolaylaştırır.
Başka yöntemlerle farkı
Mide balonu geri dönüşlü ve geçicidir. Endoskopik sleeve gastroplasti ise midenin iç yüzeyine dikişler atarak hacmini uzun süreli olarak küçültür. Balonu diğer seçeneklerle yan yana görmek için karşılaştırmalar bölümüne, sağlık durumunuza göre değerlendirme için kimler için sayfalarına bakabilirsiniz. Tüm seçeneklerin listesi yöntemler sayfasındadır.
Hekiminize sorabileceğiniz sorular
- Benim için hangi balon türü düşünülüyor ve midede ne kadar kalacak?
- İşlem sedasyonla mı, genel anestezi ile mi yapılacak?
- İlk günlerdeki yan etkiler için hangi ilaçları kullanacağım?
- Balon süresince ve sonrasında beni kim, hangi sıklıkla takip edecek?
- Balon çıktıktan sonra kiloyu korumak için plan ne?
- Hangi belirtiler görülürse acile başvurmalıyım?
Sık sorulan sorular
Mide balonu takılırken acı hissedilir mi?
İşlem sedasyon ya da anestezi altında yapıldığı için işlem sırasında genellikle bir şey hissedilmez. Asıl zorlanma yerleştirmeden sonraki ilk günlerdedir: bulantı, kusma ve kramplar sık görülür ve hekimin önerdiği ilaçlarla hafifletilir.
Mide balonu midede kaç ay kalır?
Kullanılan balon türüne göre değişir; sık incelenen uygulamada balon 6 ay sonra çıkarılmıştır. Daha uzun süre kalacak biçimde tasarlanmış türler de vardır. Çıkarma tarihi işlemden önce belirlenir ve balonun planlanandan uzun süre bırakılması önerilmez.
Mide balonu ile ne kadar kilo verilir?
Tek bir sayı vermek doğru olmaz. Randomize bir çalışmada balonun çıkarıldığı 6. ayda toplam vücut ağırlığındaki ortalama azalma balon grubunda %10,2, yalnız yaşam tarzı programı uygulanan grupta %3,3 bulunmuştur. Sonuç kişiden kişiye değişir ve büyük ölçüde beslenme programına uyuma bağlıdır.
Balon çıkarıldıktan sonra kilo geri alınır mı?
Alınabilir. Aynı çalışmada ortalama azalma 6. aydaki %10,2 düzeyinden 12. ayda %7,6 düzeyine gerilemiştir. Balon süresince kurulan yeme düzenini sürdürmek ve kontrollere devam etmek, geri alımı azaltmanın temel yoludur.
Mide balonu takıldıktan sonra ne zaman normal hayata dönülür?
Çoğu kişi ilk birkaç günlük uyum döneminden sonra masa başı işlere dönebilir. Bulantı ve kusma sürdüğü sürece dinlenmek ve sıvı alımını takip etmek gerekir; ağır fiziksel iş ve spora dönüş zamanını hekiminiz belirler.
Havalı ve sıvılı mide balonu arasındaki fark nedir?
Sıvıyla şişirilen balonlar daha yaygın kullanılır ve çalışmaların çoğu bu türle yapılmıştır; havayla şişirilen balonlar daha hafiftir. İki türü doğrudan karşılaştıran çalışma sayısı sınırlıdır. Hangi türün uygun olduğuna midenizin yapısı ve uygulayan ekibin deneyimi göz önüne alınarak karar verilir.
Mide balonu hangi vücut kitle indeksi aralığında uygulanır?
Çalışmalarda en sık incelenen aralık vücut kitle indeksi 30–40’tır. Karar yalnız bu sayıya göre verilmez; eşlik eden hastalıklar, mide sağlığı ve daha önce denenen tedaviler de değerlendirilir.
Mide balonu kimlere uygulanmaz?
Daha önce mide ameliyatı geçirmiş olanlarda; büyük mide fıtığı, aktif ülser ya da iltihaplı bağırsak hastalığı bulunanlarda; gebelik ve emzirme döneminde ve kan sulandırıcı ilaçları bırakamayan kişilerde balon genellikle uygun değildir. Kesin karar muayene ve gerekirse ön endoskopiyle verilir.
Balon midedeyken spor yapılabilir mi?
Yürüyüş gibi hafif etkinlikler uyum dönemi geçtikten sonra çoğu kişide mümkündür ve kilo kaybını destekler. Karın kaslarını zorlayan yoğun egzersizlere geçiş zamanını hekiminize danışın.
Mide balonu patlarsa ne olur?
Balonun sönmesi seyrek görülen bir durumdur. Sönen balon bağırsağa kayarak tıkanıklığa yol açabileceği için karın ağrısı, kusma ya da gaz çıkaramama fark edilirse beklemeden hekime başvurulmalıdır. Hekim balonun konumunu kontrol eder ve gerekirse çıkarılmasını planlar.
Kaynaklar
- Courcoulas A, ve ark. Intragastric balloon as an adjunct to lifestyle intervention: a randomized controlled trial. Int J Obes (Lond). 2017;41(3):427–433. PubMed 28017964
- World Health Organization. Obesity and overweight (bilgi notu). who.int