Tiroid hastalığı (Haşimato) olanlarda zayıflama yöntemleri
Tiroid bezinin az çalışması kilo artışına katkıda bulunabilir; ancak tedavi edildiğinde verilen kilonun büyük bölümü vücuttaki fazla sudur, yağ kütlesi genellikle kendiliğinden azalmaz. Tiroid değerleri düzenlendikten sonra, öteki kişilerde olduğu gibi beslenme, hareket ve gerekirse ilaç ya da endoskopik yöntemler gündeme gelir.
Son güncelleme:
Bu gruba özgü farklar
Tiroid bezinin az çalışması kiloyu nasıl etkiler?
Tiroid hormonları vücudun enerji harcamasını düzenler. Hormon eksik olduğunda dinlenme hâlindeki enerji harcaması azalır ve kilo artışı sık görülür [1]. Tiroid bezinin az çalışmasının en sık nedenlerinden biri, bağışıklık sisteminin tiroid bezini etkilediği Haşimato hastalığıdır.
Tedaviyle ne kadar kilo verilir?
Yeni tanı almış 12 kişinin bir yıl izlendiği küçük bir çalışmada, tiroid hormonu tedavisiyle ortalama ağırlık 83,7 kg'dan 79,4 kg'a inmiş; ancak azalma yalnız yağsız kütlede olmuş, yağ kütlesi neredeyse değişmemiştir. Araştırmacılar bunu, tedavi edilmemiş hastalıkta vücutta biriken fazla suyun atılmasına bağlamıştır. Tedaviyle dinlenme hâlindeki enerji harcaması artmış, günlük adım sayısı ise değişmemiştir [1]. Bu nedenle tiroid ilacı başlandıktan sonra fazla kilonun kendiliğinden gitmesini beklemek yerine, değerler düzeldiğinde bir kilo yönetimi planı yapılır.
Değerler düzeldiği hâlde kilo verilemiyorsa
Tiroid tahlilleri düzenliyken kilo verilemiyorsa neden çoğunlukla tiroid dışındadır: beslenme ve hareket düzeni, uyku, kullanılan başka ilaçlar, insülin direnci ya da menopoz dönemi birlikte değerlendirilir. Bu durumda plan, tiroid hastalığı olmayan kişilerdeki ilkelerle yapılır; yüz yüze yürütülen yoğun yaşam tarzı programlarında ilk altı ayda ağırlığın yaklaşık %8'ine varan kayıp bildirilmiştir [3]. İlgili sayfalar: insülin direnci olanlar ve menopoz dönemi.
Tiroid bezi alınmış ya da kanser tedavisi görmüş olanlar
Tiroid bezi ameliyatla alınmış kişilerde hormon ilacı ömür boyu sürer; kilo yönetiminin ilkeleri aynıdır. GLP-1 grubu ilaçlar söz konusu olduğunda kanserin türü önemlidir: medüller tiroid kanseri öyküsü ilaç kararını değiştirir, bu yüzden geçirilmiş tiroid kanserinin türünü hekiminize mutlaka bildirin.
Haşimato için özel bir diyet gerekir mi?
Kilo yönetimi açısından Haşimato'lu kişilerde de temel ilkeler aynıdır. Glutensiz beslenme gibi özel diyetler, çölyak hastalığı gibi ayrı bir tanı varsa gündeme gelir; bu karar hekimle verilir.
Yöntemlerin bu gruptaki durumu
| Yöntem | Tiroid hastalığında durumu | Dikkat |
|---|---|---|
| Tıbbi beslenme tedavisi | Tiroid değerleri düzenlendikten sonra öteki kişilerle aynı ilkelerle uygulanır | Çok düşük enerjili diyetler yalnız hekim gözetiminde |
| İlaç tedavisi (GLP-1 grubu) | Obezitesi olan yetişkinlerde 68. haftada ortalama %14,9 kilo kaybı [2] | Kişisel ya da ailesel medüller tiroid kanseri ya da MEN 2 sendromu öyküsü ilaç kararını değiştirir; bunu hekiminize mutlaka söyleyin |
| Mide balonu ve öteki endoskopik yöntemler | VKİ'ye göre, tiroid hastalığı olmayanlarla aynı ölçütlerle değerlendirilir | Sedasyon ya da anestezi öncesinde tiroid değerlerinin düzenli olması istenir |
| Davranış değişikliği terapisi | Yorgunluk ve isteksizlik dönemlerinde planı sürdürmeye yardımcı olur [3] | Tedaviye rağmen süren yorgunluk hekimle yeniden değerlendirilir |
Tiroid ilacı ile zayıflama yöntemleri birlikte kullanılır mı?
Tiroid ilacı sürdürülürken zayıflama yöntemleri uygulanabilir. Mide boşalmasını ya da yenen miktarı değiştiren yöntemlerde ilacın emilimi etkilenebileceği için tiroid değerleri tedavi sırasında kontrol edilir ve gerekirse ilaç ayarlanır. Tiroid ilacını hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.
Tiroid bezinin fazla çalışması tedavi edilince kilo alınır mı?
Tiroid bezinin fazla çalıştığı dönemde kilo kaybı sık görülür; tedaviyle birlikte bu dönemde verilen kilolar geri alınabilir. Bu yüzden tedavinin başından itibaren beslenme düzeni planlanır ve kilo düzenli izlenir.
Önce tiroid mü, önce kilo mu?
Tiroid bezinin az çalıştığı yeni fark edildiyse önce hormon değerleri düzenlenir. Tedavi edilmemiş belirgin tiroid yetersizliği sedasyon ve anestezi risklerini artırabildiği için endoskopik işlemler genellikle değerler düzelene kadar ertelenir. Değerler düzeldikten sonra fazla kilonun ne kadarının kaldığı görülür ve plan buna göre yapılır.
Beslenmede dikkat edilecekler
- İlaç zamanlaması: tiroid ilacı genellikle sabah aç karnına alınır; kalsiyum, demir ve bazı takviyelerle arasına zaman konur. Zamanlamayı hekiminizle netleştirin.
- Emilimi etkileyen besinler: soya ürünleri ve çok lifli besinler ilacın emilimini etkileyebildiği için ilaçla aynı saatte alınmaması önerilir; lahana ve brokoli gibi sebzeler normal miktarlarda tüketilebilir.
- Kahve: ilaçla birlikte içilen kahve emilimi azaltabilir; ilaçtan sonra ne kadar bekleneceğini hekiminize sorun.
- Dengeli öğünler: protein, sebze ve tam tahıl ağırlıklı, düzenli öğünler.
- Takviyeler: iyot, selenyum ya da benzeri takviyeleri hekime danışmadan kullanmayın.
- Hareket: değerler düzeldikçe yorgunluk azalır; hareket kademeli artırılır.
Değerlendirmede tiroid tahlillerinin yeri obezite değerlendirmesi yazısında anlatılır.
Kaynaklar
- Karmisholt J, ve ark. Weight loss after therapy of hypothyroidism is mainly caused by excretion of excess body water associated with myxoedema. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(1):E99–E103. PubMed 20926526
- Wilding JPH, ve ark. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989–1002. PubMed 33567185
- Wadden TA, ve ark. Lifestyle modification approaches for the treatment of obesity in adults. Am Psychol. 2020;75(2):235–251. PubMed 32052997