GLP-1 ilaç tedavisi (zayıflama iğnesi)

Bu gruptaki ilaçlar

GLP-1 reseptör agonistleri etki süreleri ve kullanım biçimlerine göre ayrılır. Semaglutid haftada bir, liraglutid her gün deri altına uygulanır; semaglutidin ağızdan alınan bir biçimi de vardır. Tirzepatid ise GLP-1'e ek olarak GIP adlı ikinci bir bağırsak hormonunun reseptörünü de uyaran, haftada bir kullanılan çift etkili bir ilaçtır.

Bu ilaçların bir kısmı yalnız tip 2 diyabet tedavisi için, bir kısmı ise obezite tedavisi için onay almıştır; onay ve geri ödeme koşulları ülkeden ülkeye değişir. Hangi etken maddenin sizin için uygun olduğuna, sağlık durumunuz ve kullandığınız diğer ilaçlar göz önüne alınarak hekiminiz karar verir. İlacı başka birinden almak ya da denetimsiz kaynaklardan edinmek, sahte ya da uygunsuz saklanmış ürün riskini de beraberinde getirir.

Tedaviye başlamadan önce

Değerlendirmede kilo öyküsü, eşlik eden hastalıklar ve kullanılan ilaçların yanında bazı tahliller istenir: kan şekeri ve HbA1c (yaklaşık üç aylık şeker ortalaması), böbrek ve karaciğer işlevleri, kan yağları. Kişisel ya da ailesel tiroid kanseri öyküsü, geçirilmiş pankreatit ve gebelik planı mutlaka sorulur. Diyabet ilacı kullanan kişilerde kan şekeri düşüklüğünü önlemek için diğer ilaçların yeniden düzenlenmesi gerekebilir.

Çalışmalar ne gösteriyor?

Diyabeti olmayan, obezite ya da fazla kilosu bulunan yetişkinlerle yapılan büyük bir randomize çalışmada (STEP 1), haftada bir semaglutid kullanan grupta 68 haftanın sonunda vücut ağırlığındaki ortalama azalma %14,9, plasebo grubunda %2,4 olarak bildirilmiştir [1]. Tirzepatid ile yapılan benzer bir çalışmada (SURMOUNT-1) 72. haftadaki ortalama azalma, kullanılan doza göre yaklaşık %15 ile %21 arasında; plasebo grubunda ise %3,1 bulunmuştur [2].

İki çalışmada da ilaçlar beslenme ve fiziksel aktivite danışmanlığıyla birlikte kullanılmıştır. Bu oranlar grup ortalamalarıdır; bazı kişilerde azalma daha sınırlı kalır, bazı kişilerde ise yan etkiler nedeniyle tedaviye devam edilemez.

İlaç bırakılınca ne olur?

STEP 1 çalışmasının uzatma bölümünde, tedavi bırakıldıktan bir yıl sonra katılımcıların önceki kilo kayıplarının ortalama üçte ikisini geri aldığı görülmüş; kilo kaybıyla birlikte iyileşen kan basıncı ve kan şekeri gibi göstergeler de benzer biçimde başlangıç değerlerine yaklaşmıştır [3]. Bu bulgu, obezitenin çoğu kişide uzun süreli yönetim gerektiren bir durum olduğunu ve ilacın bir plan dâhilinde bırakılması gerektiğini gösterir.

Beslenme: ilaç kullanırken nelere dikkat edilmeli?

İştah azaldığında öğünler küçülür; bu durum yeterli protein, lif ve sıvı almayı zorlaştırabilir. Tedavi sürerken şu noktalar önem kazanır:

Sık ve seyrek yan etkiler

Sık görülenler

En sık yan etkiler mide–bağırsak kaynaklıdır: bulantı, ishal, kusma, kabızlık, şişkinlik ve hazımsızlık. STEP 1 çalışmasında bu tür yan etkiler ilaç grubunda katılımcıların %74,2'sinde, plasebo grubunda %47,9'unda görülmüş; çoğu hafif ya da orta şiddette ve geçici olmuştur [1].

Seyrek ama önemli olanlar

• Safra kesesi taşı ve safra kesesi iltihabı,
• Pankreas iltihabı (pankreatit),
• Sürekli kusma ya da ishale bağlı sıvı kaybı ve böbrek işlevlerinde bozulma,
• Diyabet ilaçlarıyla birlikte kullanıldığında kan şekeri düşüklüğü.

Sırta yayılan şiddetli karın ağrısı, geçmeyen kusma, sağ üst karında ağrı ya da ciltte ve göz akında sararma fark ederseniz bir sonraki uygulamadan önce hekiminize danışın; şikâyet şiddetliyse acil servise başvurun.

İlaçla günlük yaşam

• Uygulama günü: haftalık ilaçlarda her hafta aynı günü seçmek düzeni kolaylaştırır; bir uygulama unutulursa ne yapılacağını hekiminize ya da eczacınıza sorun.
• Saklama: kalemlerin saklama koşulları ürüne göre değişir; kullanma talimatına uyun.
• Seyahat: ilacı yanınızda ve uygun koşullarda taşıyın; uzun yolculuklarda bulantıyı artıran ağır yemeklerden kaçının.
• Ameliyat ya da endoskopi: mide boşalması yavaşladığı için anestezi öncesinde bu ilacı kullandığınızı mutlaka bildirin.

İlaç neyi yapar, neyi yapmaz?

İlaç, iştahı ve yemek düşüncesini azaltarak daha küçük porsiyonlarla doymayı kolaylaştırır. Yemek seçimlerini sizin yerinize yapmaz, hareket etmenin ve uykunun yerini tutmaz, bırakıldığında ise etkisi ortadan kalkar. Tedavi süresini, yeni bir yeme ve hareket düzenini oturtmak için bir fırsat olarak kullanmak, sonucu en çok etkileyen adımdır.

Kiloyu uzun vadede korumak

İlaç, iştahı azaltarak beslenme değişikliğini kolaylaştıran bir araçtır. Tedavi süresince kurulan öğün düzeni, protein ağırlıklı beslenme ve kas gücünü koruyan egzersiz, ilaç azaltıldığında ya da bırakıldığında elde kalan kazanımlardır. Bu programın nasıl kurulduğunu tıbbi beslenme tedavisi sayfasında bulabilirsiniz.

Endoskopik yöntemlerin nasıl işlediğini mide balonu ve endoskopik sleeve gastroplasti sayfalarında, seçenekleri yan yana karşılaştırmalar bölümünde görebilirsiniz. Diyabet, tiroid hastalığı gibi durumlarda ilaç seçimini neyin değiştirdiği kimler için bölümünde ele alınır.

Sık yapılan hatalar

• Bulantıyı azaltmak için öğün atlamak ve gün sonunda tek büyük öğün yemek,
• İştah azaldığı için proteini ve sıvıyı ihmal etmek,
• Yan etkiler geçmeden dozu kendi kendine artırmak ya da azaltmak,
• İlacı kilo hedefine ulaşınca plansızca bırakmak,
• Hareketi ve direnç egzersizlerini "ilaç zaten etki ediyor" düşüncesiyle ertelemek.

Bu tedavide doz ve süre kararları hekime aittir; beslenme ve hareket düzeni ise kazanımların korunmasını sağlayan kısımdır.

Hekiminize sorabileceğiniz sorular

• Benim durumumda hangi etken madde düşünülüyor ve neden?
• Doz artışı nasıl planlanacak; yan etki olursa ne yapacağız?
• Kullandığım diğer ilaçlarla etkileşim var mı?
• Tedaviyi ne kadar süre sürdürmemiz öngörülüyor?
• İlacı bırakırsam kilomu korumak için plan ne olacak?
• Gebelik planım varsa ilacı ne zaman bırakmam gerekir?