Gebelik ve doğum sonrası dönemde zayıflama
Gebelik sırasında zayıflama ilaçları ve endoskopik ya da cerrahi zayıflama yöntemleri uygulanmaz; bu dönemde amaç kilo vermek değil, hekimin önerdiği sağlıklı kilo artışıdır. Doğumdan sonra emzirme sürdükçe ilaçlar ve işlemler genellikle ertelenir; kilo kaybı dengeli beslenme ve hareketle kademeli olarak sağlanır.
Son güncelleme:
Bu gruba özgü farklar
Hamileler ameliyatsız zayıflama yöntemi uygulatabilir mi?
Hayır. Gebelikte zayıflama ilaçları kullanılmaz; mide balonu, endoskopik tüp mide, POSE ve mide botoksu gibi işlemler de yapılmaz. Gebelik süresince kalori kısıtlaması ya da hızlı kilo kaybı hedeflenmez; kilo artışının miktarı ve beslenme, gebeliği izleyen hekim tarafından kişiye göre belirlenir.
Gebelik planlanırken
Gebelik planlayan kişilerde kilo yönetimi gebelikten önce yapılır. Zayıflama ilacı kullanılıyorsa gebelik planlanırken hekim önerisiyle önceden bırakılır; bazı ilaçların prospektüsünde bu sürenin en az iki ay olduğu belirtilir. İlaç bırakıldığında verilen kilonun önemli bir bölümü geri alınabildiği için bu dönem beslenme ve hareket planıyla desteklenmelidir [1].
Gebelikte başlayan yaşam tarzı programları
Gebelikte başlayan beslenme ve hareket programlarını inceleyen 14 çalışmalık (7116 katılımcı) bir meta-analizde, programa katılanlar doğumdan sonra ortalama 0,73 kg daha az kilo tutmuştur; etki en çok doğumdan sonraki 4–6. aylarda görülmüş ve 12. aya kadar sürmüştür. Gebelik öncesi VKİ'si 25'in üzerinde olan kadınlarda ise anlamlı bir etki gösterilememiştir [2]. Gebelikteki program doğum sonrasına hazırlığın bir parçasıdır, ama tek başına yeterli değildir.
Doğum sonrası dönem
Doğumdan sonraki aylarda uyku düzeni bozulur, öğünler düzensizleşir ve bebek bakımıyla hareket azalabilir; kısa uykunun iştahı artırabildiği bilinmektedir [4]. Doğum sonrası kilo kaybını inceleyen 12 çalışmalık (910 kadın) bir derlemede, beslenme ya da beslenme ile egzersizi birleştiren programlara katılanlar olağan bakıma göre daha fazla kilo vermiş, yalnız egzersiz ise kilo farkı yaratmamıştır. Yazarlar beslenme ile egzersizin birlikte uygulanmasının kondisyonu artırdığını ve yağsız kütleyi koruduğunu, yalnız diyetin ise yağsız kütleyi azalttığını belirtir [3].
Yöntemlerin bu gruptaki durumu
| Yöntem | Gebelikte ve emzirirken | Emzirme bittikten sonra |
|---|---|---|
| Tıbbi beslenme tedavisi | Kilo artışını ve beslenme yeterliliğini izlemek için uygulanır; kilo verme hedeflenmez | Kademeli kilo kaybının temelidir [3] |
| Egzersiz | Hekimin onayladığı düzeyde sürdürülür | Tek başına kilo farkı yaratmamış, beslenmeyle birlikte kondisyonu artırmıştır [3] |
| Davranış değişikliği terapisi | Uyku, stres ve öğün düzeni üzerinde çalışılabilir | Yoğun programlar kilo kaybında etkilidir [5] |
| İlaç tedavisi (GLP-1 grubu) | Kullanılmaz; gebelik planlanırken önceden bırakılır | Hekimle değerlendirilebilir; yeni bir gebelik planı varsa bu da konuşulur |
| Mide balonu, ESG, POSE, mide botoksu | Uygulanmaz | Öteki yetişkinlerle aynı ölçütlerle değerlendirilebilir |
Emzirirken kilo verilebilir mi?
Emzirme döneminde enerji ve sıvı ihtiyacı artar; çok düşük kalorili diyetler süt üretimini ve annenin sağlığını olumsuz etkileyebilir. Doğum sonrası programları inceleyen derlemede, incelenen beslenme ve egzersiz programlarının emzirmeyi olumsuz etkilemediği görülmüş; ancak yazarlar emziren anneler için daha fazla kanıta ihtiyaç olduğunu vurgulamıştır [3]. İlaç ve işlemler genellikle emzirme sona erene kadar ertelenir; emzirirken yapılacak her değişikliği hekiminizle konuşun.
Doğumdan ne kadar sonra kilo vermeye başlanabilir?
Doğumdan sonraki ilk haftalarda öncelik iyileşme, beslenme yeterliliği ve emzirmenin oturmasıdır. Doğum sonrası kontrolden sonra, hekiminizin önerisiyle yürüyüşle başlayan hareket ve dengeli beslenmeyle kademeli kilo kaybı hedeflenebilir. Sezaryen ya da zor bir doğumdan sonra hareketin ne zaman artırılacağı ayrıca konuşulur.
İşlemden ya da ilaçtan sonra gebelik
Endoskopik bir işlemden ya da zayıflama ilacından sonra gebelik planlanıyorsa zamanlama ekibinizle birlikte belirlenir. Bazı ilaçlar ağızdan alınan doğum kontrol haplarının etkisini azaltabildiği için, ilaç kullanılan dönemde hangi korunma yönteminin uygun olduğu da konuşulur. Hızlı kilo kaybı döneminde gebelik kalırsa beslenme yeterliliği ayrıca izlenir.
Beslenmede dikkat edilecekler
- Gebelikte: diyet listesi yerine hekimin önerdiği kilo artışı ve takviyeler (folik asit, demir gibi) doğrultusunda dengeli beslenme.
- Doğum sonrası: öğün atlamamak; hazır atıştırmalıklar yerine önceden hazırlanmış sağlıklı seçenekler bulundurmak.
- Emzirirken: yeterli sıvı ve protein; çok düşük kalorili listelerden kaçınmak.
- İçecekler: şekerli içecekler yerine su; emzirirken kafein sınırlı tutulur.
- Hareket: doğum sonrası kontrolden sonra yürüyüşle başlayan, kademeli artan hareket; pelvik taban egzersizleri için ekibinize danışın.
- Dinlenme: bebeğin uyku düzenine göre gün içinde dinlenme fırsatı yaratmak, gece atıştırmalarını azaltmaya yardımcı olabilir.
Gebelik ve emzirme dönemindeki beslenme planını hekiminiz ve diyetisyeninizle birlikte yapın.
Kaynaklar
- Wilding JPH, ve ark. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24(8):1553–1564. PubMed 35441470
- Michel S, ve ark. Do lifestyle interventions during pregnancy have the potential to reduce long-term postpartum weight retention? A systematic review and meta-analysis. Obes Rev. 2019;20(4):527–542. PubMed 30548769
- Amorim Adegboye AR, Linne YM. Diet or exercise, or both, for weight reduction in women after childbirth. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(7):CD005627. PubMed 23881656
- Spiegel K, ve ark. Brief communication: Sleep curtailment in healthy young men is associated with decreased leptin levels, elevated ghrelin levels, and increased hunger and appetite. Ann Intern Med. 2004;141(11):846–850. PubMed 15583226
- Wadden TA, ve ark. Lifestyle modification approaches for the treatment of obesity in adults. Am Psychol. 2020;75(2):235–251. PubMed 32052997