Balon çıktıktan sonraki ilk üç ay: kiloyu korumak için nasıl beslenmeli?

Balon çıktıktan sonra ne değişir?

Balon çıktıktan sonra mide eski hacmine döner ve balonun sağladığı erken tokluk hissi biter. Buna vücudun kilo kaybına verdiği doğal yanıt, yani artan iştah eklenir (kilo geri alımı neden olur). Balonu çıkarılan hastaları yıllarca izleyen bir çalışma, kaybın zamanla azaldığını; kilo kaybının çoğunu balonun ilk aylarında sağlayanların sonucu daha uzun koruduğunu göstermiştir [1]. İlk üç ay bu yüzden önemlidir: balon döneminde öğrenilen porsiyon ve öğün düzeni, destek ortadan kalktığında da sürebilmelidir. Balonun nasıl uygulandığı mide balonu sayfasında anlatılır.

İlk üç ay için beslenme düzeni

Amaç balon dönemindeki kısıtlamayı sürdürmek değil, o dönemde öğrenilenleri günlük hayata yerleşen bir düzene dönüştürmektir:

• Öğün düzeni: günü üç ana öğün ve gerekirse planlı bir ara öğünle kurmak; öğün atlamak akşam saatlerinde kontrolsüz yemeyi artırabilir.
• Porsiyon: balon döneminde alışılan küçük tabağı ve porsiyon ölçüsünü korumak; tabağın yarısını sebze, dörtte birini protein, kalanını tam tahıl ya da baklagil oluşturabilir.
• Protein: her öğünde bir protein kaynağı tokluğu uzatır, kilo korunurken kası destekler (protein ve kas kaybı).
• Sıvı kaloriler: meyve suyu, şekerli içecekler ve alkol fark ettirmeden enerji alımını artırır.
• Yavaş yemek: lokmaları küçük almak ve öğüne yirmi dakikadan fazla ayırmak doyma sinyalini fark etmeyi kolaylaştırır.

Balonla birlikte yeme tercihlerinin de değiştiği bilinir: 320 kişinin izlendiği bir çalışmada katılımcılar balon döneminde yağlı ve şekerli yiyeceklere daha az, sebze ve meyveye daha çok yönelmiştir [2]. Bu tercihleri balon çıktıktan sonra korumak, ilk ayların somut hedeflerinden biridir. Beslenme planının kişiye göre nasıl kurulduğu tıbbi beslenme tedavisi sayfasında anlatılır.

Açlık ataklarıyla baş etmek

Balon çıktıktan sonraki haftalarda ani ve güçlü açlık hissi sık görülür. Böyle bir anda yemeğe hemen yönelmek yerine bir bardak su içip birkaç dakika beklemek, açlığın mı yoksa can sıkıntısı, yorgunluk ya da stresin mi konuştuğunu ayırt etmeye yardım eder. Gerçek açlıkta yoğurt, bir avuç leblebi ya da haşlanmış yumurta gibi proteinli bir ara öğün, sonraki öğüne kadar tokluğu korur. Bu ataklar belirli saatlerde ya da duygularla birlikte tekrarlıyorsa davranış değişikliği terapisi destek sağlayabilir.

Kiloyu koruyanlar ne yapıyor?

Verdiği kiloyu uzun süre koruyan kişilerin kaydedildiği ABD'deki Ulusal Kilo Kontrolü Kaydı'nın üyeleri ortalama 33 kg vermiş ve bu kaybı beş yıldan uzun süre korumuştur. Üyelerin çoğu günde yaklaşık bir saat fiziksel aktivite yaptığını, düşük kalorili ve düşük yağlı beslendiğini, kahvaltıyı düzenli yaptığını, kilosunu düzenli tarttığını ve hafta içiyle hafta sonu benzer bir yeme düzenini koruduğunu bildirmiştir. Kaydın bir diğer bulgusu umut vericidir: kilo iki ila beş yıl korunduktan sonra uzun dönemde korunma olasılığı belirgin biçimde artar [3].

İlk üç ay için örnek bir izlem

1. İlk hafta: balonun çıkarılmasıyla birlikte günlük öğün planını yazıya dökmek, tabak ve porsiyon ölçüsünü sabitlemek, tartı için haftanın bir gününü seçmek.
2. İlk ay: iştahtaki artışı not etmek, açlığın hangi saatlerde yoğunlaştığını görmek ve ara öğünü bu saatlere göre planlamak; diyetisyen kontrolünde planı gözden geçirmek.
3. İkinci ve üçüncü ay: hareketi düzenli bir alışkanlığa dönüştürmek, kuvvet çalışması eklemek (egzersize dönüş zamanı) ve kilo eğilimini hekiminizle birlikte değerlendirmek.

Tartı ve kontroller neden sürmeli?

Balon uygulamalarına ilişkin uzman uzlaşısı çok disiplinli izlemi sürecin ayrılmaz bir parçası olarak ele alır [4]. Obezitenin uzun dönem yönetimine ilişkin bir derleme de tedavinin kilo verildikten sonra da sürmesi gerektiğini, kiloyu korumanın kendine özgü bir danışmanlık istediğini vurgular [5]. Pratikte bu; haftada bir aynı koşullarda tartılmak, bel çevresini ayda bir ölçmek, beslenme ve hareket kayıtlarını kontrol görüşmelerine götürmek ve belirgin bir artışı büyümeden ekibinizle konuşmak demektir.

Ek bir tedavi gerekir mi?

Bazı kişilerde, özellikle kilo geri alınmaya başladıysa ya da eşlik eden hastalıklar sürüyorsa, balon sonrasında ilaç tedavisi, yeni bir balon ya da başka bir yöntem gündeme gelebilir. Bu kararı kilonuz, sağlık durumunuz ve balon dönemindeki yanıtınız birlikte belirler; seçenekleri hekiminizle konuşun. İlaç tedavisiyle balonun karşılaştırması zayıflama iğnesi mi, mide balonu mu sayfasında, balon süresince beslenme mide balonu sonrası beslenme evreleri yazısında anlatılır. Kilo bir süre sabit kalırsa bunun geri alım değil plato olabileceğini plato dönemi yazısında ele aldık.

Kaynaklar

1. Kotzampassi K, ve ark. 500 intragastric balloons: what happens 5 years thereafter? Obes Surg. 2012;22(6):896–903. PubMed 22287051
2. Papakostas P, ve ark. Changes in Food Preferences Before and After Intragastric Balloon Placement. Obes Surg. 2024;34(6):2091–2100. PubMed 38703243
3. Wing RR, Phelan S. Long-term weight loss maintenance. Am J Clin Nutr. 2005;82(1 Suppl):222S–225S. PubMed 16002825
4. Neto MG, ve ark. Brazilian Intragastric Balloon Consensus Statement (BIBC): practical guidelines based on experience of over 40,000 cases. Surg Obes Relat Dis. 2018;14(2):151–159. PubMed 29108896
5. Hall KD, Kahan S. Maintenance of Lost Weight and Long-Term Management of Obesity. Med Clin North Am. 2018;102(1):183–197. PubMed 29156185