Obezite tedavisinde multidisipliner ekip: kimler, ne yapar?

Neden bir ekip?

Obezitenin oluşumunda beslenme ve hareketin yanında kalıtım, hormonlar, uyku, kullanılan ilaçlar, duygu durumu ve çevre birlikte rol oynar. Bu kadar çok etkenin tek bir uzmanlık tarafından yönetilmesi zordur. ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü de kilo yönetiminde yararı gösterilmiş programları "yoğun ve çok bileşenli" davranışsal programlar olarak tanımlar: beslenme, hareket ve davranış değişikliği birlikte ele alınır [1].

Ameliyatsız yöntemler de bu çerçevenin içinde uygulanır. Endoskopik tüp midenin randomize çalışmasında işlem, düşük kalorili diyet ve fiziksel aktiviteden oluşan bir yaşam tarzı programıyla birlikte yapılmış; karşılaştırma grubu da aynı programı almıştır [2]. Yani işlem, programın yerine geçmez; programın bir parçasıdır.

Ekipte kim ne yapar?

• Hekim (iç hastalıkları, endokrinoloji ya da aile hekimi): değerlendirmeyi yapar, eşlik eden hastalıkları ve ilaçları yönetir, ilaç tedavisine karar verir ve süreci koordine eder.
• Endoskopist ya da cerrah: endoskopik bir işlem ya da ameliyat düşünülüyorsa uygunluğu değerlendirir, işlemi yapar ve işleme bağlı sorunları izler.
• Diyetisyen: kişiye göre beslenme planını kurar, işlem sonrası beslenme evrelerini yönetir, kilo koruma dönemine hazırlar.
• Psikolog ya da psikiyatrist: duygusal yeme, tıkınırcasına yeme, depresyon ve kaygıyı değerlendirir; davranış değişikliği terapisini yürütür.
• Egzersiz uzmanı ya da fizyoterapist: sağlık durumuna uygun, kas kütlesini koruyan bir hareket planı hazırlar.
• Hemşire ya da koordinatör: kontrol takvimini izler, sorulara ilk yanıtı verir, acil durumda ekibe ulaşmayı kolaylaştırır.

Her kişinin her uzmanla aynı sıklıkta görüşmesi gerekmez; ekibin bileşimi kişinin ihtiyacına göre değişir. Önemli olan, bu uzmanların ortak bir plan üzerinde birbirinden haberdar çalışmasıdır.

Psikolojik destek neden gerekli?

Duygusal yeme ve tıkınırcasına yeme, obezite tedavisine başvuranlarda sık görülür. İngiltere'de obezite cerrahisi için başvuran 285 kişinin kayıtlarının incelendiği bir çalışmada tıkınırcasına yeme %28,8, duygusal yeme %22,1 oranında saptanmış; katılımcıların %65'inde kaygı, %77'sinde depresyon puanları yüksek bulunmuştur. Depresyon ve kaygı arttıkça sorunlu yeme davranışlarının da arttığı görülmüş ve yazarlar bu grupta tarama yapılması gerektiğini vurgulamıştır [3].

Avrupa'nın birinci basamak kılavuzu da benlik saygısı, beden algısı ve yaşam kalitesi gibi psikolojik yönlerin ihmal edilmemesi gerektiğini belirtir [4]. Psikolojik değerlendirme bir "eleme" değil, tedavinin başarı şansını artıran bir hazırlıktır: tıkınırcasına yeme tedavi edilmeden yapılan bir işlem, beklenen sonucu vermeyebilir. Davranışa yönelik tedavi seçenekleri davranış değişikliği terapisi sayfasında anlatılır.

Diyetisyen desteği zorunlu mu?

Ameliyatsız yöntemlerin hepsi beslenme düzeninde bir değişiklikle birlikte çalışır. Mide balonu ya da endoskopik işlemden sonraki sıvı, püre ve katı besin evreleri, ilaç tedavisi sırasında azalan iştahla yeterli protein almak ve yöntem bittikten sonra kiloyu korumak, bir beslenme planı gerektirir. Bu nedenle diyetisyen desteği çoğu programda tedavinin ayrılmaz bir parçası olarak planlanır. Beslenme tedavisinin nasıl yürüdüğü tıbbi beslenme tedavisi sayfasındadır.

Ekip nasıl çalışır? Örnek bir akış

1. İlk değerlendirme: hekim öyküyü alır; ölçüm ve tahlilleri ister, eşlik eden hastalıkları ve ilaçları gözden geçirir.
2. Beslenme ve davranış değerlendirmesi: diyetisyen yeme düzenini, gerekiyorsa psikolog duygusal ve tıkınırcasına yemeyi değerlendirir.
3. Ortak karar: seçenekler (yoğun yaşam tarzı programı, ilaç tedavisi, endoskopik yöntem) kişiyle birlikte konuşulur.
4. Uygulama: işlem ya da ilaç tedavisi başlar; beslenme evreleri ve hareket planı aynı anda yürür.
5. İzlem: kontrollerde kilo, bel çevresi, yan etkiler ve tahliller birlikte değerlendirilir; plan gerekirse değiştirilir.
6. Kilo koruma: yöntem bittikten sonra da beslenme, hareket ve davranış desteği sürer.

Hangi uzmanla başlanacağı hangi doktora gidilir yazısında anlatılır.

İyi işleyen bir ekibi nasıl tanırsınız?

• İşlem ya da ilaç tedavisinden önce bir değerlendirme yapılıyor ve herkese aynı yöntem önerilmiyor.
• Kontrollerin kimlerle, hangi sıklıkta ve ne kadar süreyle yapılacağı baştan belli.
• Yan etki ya da acil bir durumda kime ulaşacağınız yazılı olarak veriliyor.
• Psikolojik değerlendirme ve destek gerektiğinde sunuluyor.
• Yöntem bittikten sonraki kilo koruma dönemi de planın içinde yer alıyor.

Bu soruları sormak için ilk görüşmede sorulacak sorular ve merkez seçerken kontrol listesi yazılarından yararlanabilirsiniz.

Ekiple iletişim: damgalanmasız bir dil

Uluslararası uzlaşı bildirgesi, kilo nedeniyle damgalanmanın sağlık hizmetlerinde de yaygın olduğunu, bedensel ve ruhsal zarar verdiğini ve kişilerin yeterli bakım alma olasılığını azalttığını vurgular [5]. Ekibin suçlayıcı olmayan bir dil kullanması, sizin de yakınmalarınızı ve zorlandığınız noktaları açıkça söyleyebilmeniz, tedavinin sürdürülmesini kolaylaştırır. Tedavi planınızı ekibinizle ve hekiminizle birlikte gözden geçirmeye devam edin.

Kaynaklar

1. US Preventive Services Task Force. Behavioral Weight Loss Interventions to Prevent Obesity-Related Morbidity and Mortality in Adults: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA. 2018;320(11):1163–1171. PubMed 30326502
2. Abu Dayyeh BK, ve ark. Endoscopic sleeve gastroplasty for treatment of class 1 and 2 obesity (MERIT): a prospective, multicentre, randomised trial. Lancet. 2022;400(10350):441–451. PubMed 35908555
3. Alhindi Y, ve ark. Prevalence of Emotional and Binge Eating Among Patients With Obesity Attending a Specialist Weight Management Service for Bariatric Surgery in the United Kingdom. J Hum Nutr Diet. 2025;38(1):e13415. PubMed 39690501
4. Durrer Schutz D, ve ark. European Practical and Patient-Centred Guidelines for Adult Obesity Management in Primary Care. Obes Facts. 2019;12(1):40–66. PubMed 30673677
5. Rubino F, ve ark. Joint international consensus statement for ending stigma of obesity. Nat Med. 2020;26(4):485–497. PubMed 32127716