Ameliyatsız yöntemlerle ne kadar kilo verilir? Çalışmalar ne diyor?

Rakamlar neden bu kadar farklı görünüyor?

Aynı yöntem için bir yerde kilogram, başka bir yerde yüzde yazdığını görebilirsiniz. Çoğu zaman ikisi de aynı çalışmadan gelir; fark neyin ölçüldüğündedir. Rakamları karşılaştırmadan önce dört şeye bakmak gerekir.

1. Hangi yüzde?

Çalışmalar kilo kaybını iki farklı biçimde bildirir. Toplam kilo kaybı yüzdesi, verilen kilonun başlangıç ağırlığına oranıdır. Fazla kilo kaybı yüzdesi ise verilen kilonun, kişinin VKİ 25'e göre hesaplanan "fazla" kilosuna oranıdır; endoskopik tüp mide çalışması MERIT de birincil sonucunu bu biçimde bildirmiştir [3]. 1,65 m boyunda ve 100 kg ağırlığındaki birini düşünün: VKİ 25'e karşılık gelen ağırlık yaklaşık 68 kg, fazla kilosu ise yaklaşık 32 kg'dır. Bu kişinin 16 kg vermesi, toplam ağırlığının %16'sı ama fazla kilosunun yaklaşık yarısıdır. Aynı sonuç, seçilen yüzdeye göre üç kat büyük görünebilir.

2. Ne zaman ölçüldü?

Kilo kaybı çoğu yöntemde ilk aylarda belirgindir, sonra yavaşlar; yöntem bırakıldığında bir kısmı geri alınabilir. Mide balonu çalışmasında ortalama kayıp balonun çıkarıldığı 6. ayda %10,2 iken 12. ayda %7,6'ya gerilemiştir [2]. Bu nedenle "kaçıncı ayda" sorusu, "ne kadar" sorusu kadar önemlidir.

3. Kiminle karşılaştırıldı?

Randomize çalışmalarda yöntemi uygulayan grup, yalnız yaşam tarzı programı ya da plasebo alan bir grupla karşılaştırılır; böylece yöntemin kendi katkısı ayrılabilir. Karşılaştırma grubu olmayan çalışmalarda, bildirilen kaybın ne kadarının yöntemden, ne kadarının eşlik eden beslenme programından kaynaklandığı bilinemez.

4. Kimler katıldı?

Çalışmaya alınan kişilerin başlangıç VKİ'si, diyabet gibi hastalıkları ve tedaviye devam oranları sonucu etkiler. Örneğin mide balonu çalışması VKİ'si 30–40 olan yetişkinlerle yapılmıştır [2]; bu sonuçlar VKİ'si 45 olan biri için doğrudan geçerli değildir. Hangi yöntemin hangi aralıkta çalışıldığını VKİ'ye göre yöntem seçimi sayfasında bulabilirsiniz.

Yöntem yöntem: çalışmalarda bildirilen ortalamalar

Aşağıdaki çizelge, sitede anlatılan yöntemlerin randomize ya da karşılaştırmalı çalışmalarda bildirilen ortalama sonuçlarını bir araya getirir. Oranlar toplam vücut ağırlığındaki ortalama azalmadır; farklı çalışmalardan geldikleri için birbirleriyle birebir kıyaslanmamalıdır.

Yöntem	Çalışma	Ölçüm zamanı	Yöntem grubu	Karşılaştırma grubu
Yoğun yaşam tarzı programı	Look AHEAD, tip 2 diyabetli yetişkinler [1]	1. yıl · çalışma sonu	%8,6 · %6,0	%0,7 · %3,5
Mide balonu	Çok merkezli randomize çalışma, VKİ 30–40 [2]	6. ay · 12. ay	%10,2 · %7,6	%3,3 (6. ay)
Endoskopik sleeve gastroplasti	MERIT, VKİ 30–40 [3]	52. hafta	%13,6	%0,8
Endoskopik sleeve gastroplasti	Tek merkezli izlem serisi [4]	5. yıl	%15,9	Yok
GLP-1 ilaç tedavisi (semaglutid)	STEP 1 [5]	68. hafta	%14,9	%2,4 (plasebo)
GIP/GLP-1 ikili etkili ilaç (tirzepatid)	SURMOUNT-1 [6]	72. hafta	Gruba göre yaklaşık %15–21	%3,1 (plasebo)
Mide botoksu	Plaseboyla karşılaştıran randomize çalışmaların meta-analizi [7]	—	Plaseboya göre anlamlı fark yok (ortalama fark 0,12 kg)

Karşılaştırma için: ESG ile tüp mide ameliyatını eşleştirerek izleyen bir çalışmada 6. ayda ortalama kayıp ESG grubunda %17,1, ameliyat grubunda %23,6 bulunmuştur [8]. İki yolun ayrıntılı karşılaştırması ameliyatsız mı, tüp mide mi sayfasındadır; botoksla ilgili çelişkili kanıt ise mide balonu mu, mide botoksu mu sayfasında anlatılır.

Mide balonu ile ortalama kaç kilo verilir?

Randomize çalışmada balon grubundaki ortalama kayıp, 6. ayda toplam ağırlığın %10,2'si olmuştur [2]. Başlangıçta 100 kg olan biri için bu ortalama yaklaşık 10 kg'a karşılık gelir; ancak katılımcıların bir kısmı bunun çok üzerinde, bir kısmı çok altında kilo vermiştir. Balon çıktıktan sonraki aylarda verilen kilonun bir bölümü geri alındığı için 12. aydaki ortalama daha düşüktür.

Bırakınca ne oluyor?

Ameliyatsız yöntemlerin çoğu, kullanıldığı süre boyunca etkilidir. İlaç tedavisini bırakan katılımcıların izlendiği STEP 1 uzatma çalışmasında, bırakmayı izleyen bir yıl içinde verilen kilonun yaklaşık üçte ikisi geri alınmıştır [9]. Balonda da çıkarılmayı izleyen aylarda benzer bir geri dönüş görülür [2]. Yaşam tarzı programında ise Look AHEAD'de kayıp, ortanca 9,6 yıllık izlemin sonunda %6,0 düzeyinde kalmıştır [1].

Bu, kiloyu korumanın ayrı bir tedavi evresi olduğunu gösterir. Sürdürülen beslenme düzeni, düzenli hareket ve kontrollerin devamı, geri alımı sınırlamanın bilinen yollarıdır.

Ortalama size ne söyler, ne söylemez?

Ortalama bir grubun ortasını gösterir; tek tek kişilerin sonucunu göstermez. MERIT çalışmasında ESG grubundaki katılımcıların %68'i fazla kilolarının en az %25'ini kaybetmiştir [3]; yani yaklaşık üç kişiden biri bu düzeyin altında kalmıştır. Kişisel sonucu belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

• programa ve kontrollere devam,
• başlangıç VKİ'si ve kilonun ne kadar süredir var olduğu,
• diyabet, tiroid hastalığı gibi eşlik eden hastalıklar ve kullanılan ilaçlar,
• uyku düzeni, stres ve yeme davranışı,
• yan etkiler nedeniyle yöntemin erken bırakılıp bırakılmadığı.

Kendi durumunuz için gerçekçi bir hedefi hekiminizle ve diyetisyeninizle birlikte belirleyin.

Sağlık açısından ne kadar kilo kaybı anlamlı?

Hedefin büyük olması gerekmez. Amerikan kalp ve obezite derneklerinin kılavuzu, sürdürülen %3–5'lik bir kilo kaybının bile trigliserit, kan şekeri ve HbA1c düzeylerinde ve tip 2 diyabet gelişme riskinde klinik açıdan anlamlı azalma sağlayabildiğini, daha fazla kilo kaybının ise tansiyon ve kolesterolde ek yarar getirdiğini belirtir [10]. Bu yüzden "kaç kilo" sorusunu "hangi sağlık hedefi" sorusuyla birlikte sormak daha gerçekçidir.

Rakamlı bir iddia gördüğünüzde sorulacak sorular

• Hangi çalışmaya dayanıyor; yayın adı ve yılı belli mi?
• Oran toplam ağırlığın mı, fazla kilonun mu yüzdesi?
• Kaçıncı ayda ölçüldü, sonrasında ne oldu?
• Bir karşılaştırma grubu var mı?
• Katılımcıların VKİ'si ve hastalıkları sizinkine benziyor mu?
• Yan etki nedeniyle bırakanlar da hesaba katıldı mı?

Türkiye'de sağlık hizmetlerinin tanıtımında sonuç vaadi yasaktır; belirli bir sürede belirli bir kilo verileceğini söyleyen bir ifade bu nedenle bir uyarı işaretidir. Bu sitede rakamların nasıl seçildiği editoryal ilke sayfasında anlatılır.

Kaynaklar

1. Look AHEAD Research Group. Cardiovascular effects of intensive lifestyle intervention in type 2 diabetes. N Engl J Med. 2013;369(2):145–154. PubMed 23796131
2. Courcoulas A, ve ark. Intragastric balloon as an adjunct to lifestyle intervention: a randomized controlled trial. Int J Obes (Lond). 2017;41(3):427–433. PubMed 28017964
3. Abu Dayyeh BK, ve ark. Endoscopic sleeve gastroplasty for treatment of class 1 and 2 obesity (MERIT): a prospective, multicentre, randomised trial. Lancet. 2022;400(10350):441–451. PubMed 35908555
4. Sharaiha RZ, ve ark. Five-Year Outcomes of Endoscopic Sleeve Gastroplasty for the Treatment of Obesity. Clin Gastroenterol Hepatol. 2021;19(5):1051–1057. PubMed 33011292
5. Wilding JPH, ve ark. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989–1002. PubMed 33567185
6. Jastreboff AM, ve ark. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. N Engl J Med. 2022;387(3):205–216. PubMed 35658024
7. Bustamante F, ve ark. Obesity Treatment with Botulinum Toxin-A Is Not Effective: a Systematic Review and Meta-Analysis. Obes Surg. 2017;27(10):2716–2723. PubMed 28812212
8. Fayad L, ve ark. Endoscopic sleeve gastroplasty versus laparoscopic sleeve gastrectomy: a case-matched study. Gastrointest Endosc. 2019;89(4):782–788. PubMed 30148991
9. Wilding JPH, ve ark. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24(8):1553–1564. PubMed 35441470
10. Jensen MD, ve ark. 2013 AHA/ACC/TOS Guideline for the Management of Overweight and Obesity in Adults. Circulation. 2014;129(25 Suppl 2):S102–S138. PubMed 24222017