Mide balonunun yan etkileri: hangileri beklenir, hangileri acildir?

İlk günler: vücut balona alışırken

Mide balonundan sonra en sık görülen yakınmalar bulantı, kusma ve karın ağrısıdır. Farklı balon türleriyle yapılan on çalışmayı birleştiren bir analizde bulantı oranı %63, kusma oranı %55 olarak hesaplanmış; oranların balon türüne göre değiştiği görülmüştür [1]. Balonun yaşam tarzı programıyla karşılaştırıldığı randomize bir çalışmada ise balon grubunda bulantı %86,9, kusma %75,6 ve karın ağrısı %57,5 oranında bildirilmiştir [2].

Bu yakınmalar çoğunlukla ilk günlerde yoğunlaşır ve mide balona alıştıkça azalır. Bu dönemde ekip genellikle bulantı giderici ve mide asidini azaltan ilaçlar önerir; sıvıların küçük yudumlarla, gün içine yayılarak alınması istenir. Beslenme evreleri için mide balonu sayfasına bakabilirsiniz.

Ne zaman "alışma" değil, sorun?

• Bir günden uzun süre su ve sıvı tutamamak,
• Baş dönmesi, ağız kuruluğu ve idrarın belirgin azalması (sıvı kaybı belirtileri),
• Günler geçtikçe azalmak yerine artan ağrı ya da kusma.

Bu belirtilerde balonu uygulayan ekibi aynı gün arayın; sıvı kaybı damar yoluyla tedavi gerektirebilir.

Yakınmalar ne kadar sürer?

Bulantı ve kusma genellikle ilk günlerde en yoğundur; mide balona alıştıkça çoğu kişide belirgin biçimde azalır. Bu süre kişiden kişiye değişir ve balon türüne göre farklılık gösterebilir [1]. İlk haftadan sonra da süren ya da bir süre azaldıktan sonra yeniden başlayan kusma "alışma" olarak görülmemeli, ekiple konuşulmalıdır. Balon süresince ara ara görülen hazımsızlık, geğirme ve reflü yakınmaları da ekibe bildirilir; reflüsü olanlar için reflü ve mide hastalığı olanlar sayfasına bakabilirsiniz.

Erken çıkarma ne kadar sık gerekir?

Randomize çalışmada balon grubundaki katılımcıların %18,8'inde balon, yan etki ya da kişinin isteği nedeniyle 6. aydan önce çıkarılmıştır [2]. Yutularak yerleştirilen balonla ilgili bir meta-analizde tahammülsüzlük nedeniyle erken çıkarma oranı %2,3'tür [3]. Bu farklar balon türüne, izlem düzenine ve çalışmaların tasarımına bağlıdır. Erken çıkarma bir başarısızlık değildir; yan etkiler yönetilemediğinde güvenliği korumanın yoludur.

Seyrek ama ciddi yan etkiler

Amerikan Gastrointestinal Endoskopi Derneği'nin (ASGE) sistematik derlemesinde, değerlendirilen endoskopik balonun ciddi yan etki oranı, kabul edilebilir güvenlik için belirlenen %5 eşiğini aşmamıştır [4]. Seyrek görülen ciddi yan etkiler şunlardır:

• Balonun sönmesi ve bağırsağa kayması: 151 balonun izlendiği bir seride bağırsağa geçen iki balondan biri tıkanıklık yaptığı için ameliyatla çıkarılmıştır [5]. Belirtiler ve yapılacaklar balon patlarsa ne olur yazısında anlatılır.
• Mide yarası (ülser) ve kanama: balonun mide duvarına yaptığı basınçla gelişebilir; siyah dışkı ya da kanlı kusma ile kendini gösterebilir.
• Midenin delinmesi (perforasyon): çok seyrektir; yutulabilir balon meta-analizindeki 2013 hastanın birinde cerrahi gerektiren mide delinmesi bildirilmiştir [3].
• Balonun kendiliğinden aşırı şişmesi ve pankreas iltihabı: seyrek bildirilmiştir; şiddetli karın ağrısı ve kusmayla başlar.

Balon türüne göre fark var mı?

Bulantı ve kusma oranlarının balon sistemleri arasında farklı olduğu bildirilmiştir [1]. Yutularak yerleştirilen ve gazla şişirilen bir sistemin sahte işlemle karşılaştırıldığı randomize çalışmada, katılımcıların büyük çoğunluğu (%91,1) ciddi olmayan bir yan etki yaşamış; ciddi yan etki ise yalnız %0,4 oranında görülmüştür [6]. Sıvı ve hava dolu balonların karşılaştırması için havalı mı, sıvılı mı mide balonu, endoskopi gerektirmeyen sistemler için yutulabilir mide balonu sayfalarına bakabilirsiniz.

Kimlerde yan etki riski artar?

Daha önce mide ameliyatı geçirmiş olmak, büyük mide fıtığı, aktif ülser ya da iltihaplı bağırsak hastalığı ve kan sulandırıcı ilaçları bırakamamak, balonun genellikle uygun görülmediği durumlardır. Düzenli ağrı kesici kullanımı mide yarası riskini artırabileceği için işlemden önce ekiple konuşulmalıdır. Gebelik ve emzirme döneminde balon uygulanmaz. Bu nedenle uygunluk, muayene ve gerekirse ön endoskopiyle değerlendirilir.

Riski azaltan önlemler

• Uygunluk değerlendirmesi: balondan önce yapılan endoskopi, ülser ya da büyük mide fıtığı gibi engelleri ortaya koyar.
• İlaç düzeni: ekibin önerdiği mide koruyucu ilaçları düzenli kullanmak; ağrı kesicileri ve kan sulandırıcıları ekibe danışmadan kullanmamak.
• Sıvı planı: ilk günlerde küçük yudumlarla ve düzenli sıvı almak.
• Çıkarma tarihine uymak: balonu önerilen sürenin sonunda çıkartmak; süre uzadıkça sönme riski artabilir.
• Günlük not: alınan sıvı miktarını, idrarın rengini ve miktarını, kusma sayısını ve ağrıyı not etmek; kontrollerde bu notları paylaşmak.
• İzlem: kontrollere gitmek ve belirtileri ekiple paylaşmak.

Yan etkiler beklenen yararla birlikte düşünülmeli

Yan etkiler, yöntemden beklenen yararla birlikte değerlendirilir. ASGE'nin sistematik derlemesinde endoskopik balonla toplam vücut ağırlığındaki ortalama azalma 3. ayda %12,3, 6. ayda %13,2 ve 12. ayda %11,3 olarak hesaplanmıştır [4]. Bu rakamlar, ilk haftaların yakınmalarının neye karşılık göze alındığını anlamak için bir çerçeve sunar; kişinin sağlık hedefi, kullandığı ilaçlar ve yakınmalarla baş etme olanakları ekiple birlikte konuşulmalıdır. Kilo kaybı rakamlarının nasıl okunacağı ne kadar kilo verilir yazısında anlatılır.

Hangi belirtiler acildir?

• Kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma, siyah renkli dışkı,
• Şiddetli ya da giderek artan karın ağrısı, karında şişlik,
• Gaz ve dışkı çıkaramama,
• Ateş, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı,
• İdrarın mavi-yeşil renge dönmesi (sıvı dolu balonlarda sönme belirtisi olabilir).

Bu belirtilerden birinde beklemeden acil servise başvurun ve midenizde balon olduğunu söyleyin. Tüm ameliyatsız yöntemlerdeki uyarı belirtileri için komplikasyon belirtileri yazısına bakabilirsiniz. Belirtileriniz konusunda emin değilseniz hekiminize danışın.

Kaynaklar

1. Trang J, ve ark. Incidence of nausea and vomiting after intragastric balloon placement in bariatric patients - A systematic review and meta-analysis. Int J Surg. 2018;57:22–29. PubMed 30031839
2. Courcoulas A, ve ark. Intragastric balloon as an adjunct to lifestyle intervention: a randomized controlled trial. Int J Obes (Lond). 2017;41(3):427–433. PubMed 28017964
3. Vantanasiri K, ve ark. The Efficacy and Safety of a Procedureless Gastric Balloon for Weight Loss: a Systematic Review and Meta-Analysis. Obes Surg. 2020;30(9):3341–3346. PubMed 32266698
4. ASGE Bariatric Endoscopy Task Force; Abu Dayyeh BK, ve ark. ASGE Bariatric Endoscopy Task Force systematic review and meta-analysis assessing the ASGE PIVI thresholds for adopting endoscopic bariatric therapies. Gastrointest Endosc. 2015;82(3):425–438.e5. PubMed 26232362
5. Francica G, ve ark. Ultrasound as the imaging method of choice for monitoring the intragastric balloon in obese patients: normal findings, pitfalls and diagnosis of complications. Obes Surg. 2004;14(6):833–837. PubMed 15318991
6. Sullivan S, ve ark. Randomized sham-controlled trial of the 6-month swallowable gas-filled intragastric balloon system for weight loss. Surg Obes Relat Dis. 2018;14(12):1876–1889. PubMed 30545596